ซังคตา ซังคโตรุม โบสถ์ส่วนพระองค์แห่งพระราชวังลาเทรัน

ซังคตา ซังคโตรุม (ภาษาละติน: Sancta Sanctorum) หรือชื่อเต็มคือ Chiesa di San Lorenzo in Palatio ad Sancta Sanctorum (โบสถ์นักบุญลอเรนซ์ในพระราชวังแห่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์) เป็นโบสถ์คาทอลิกขนาดเล็กในกรุงโรม ประเทศอิตาลี ซึ่งมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ในฐานะโบสถ์ส่วนพระองค์ดั้งเดิมของพระสันตะปาปา ก่อนที่ศูนย์กลางอำนาจจะย้ายไปยังเมืองอาวิญยงและพระราชวังอัครสาวกในเวลาต่อมา

ความโดดเด่นของโบสถ์แห่งนี้คือการเป็นอาคารเพียงหลังเดียวจากพระราชวังลาเทรัน (Lateran Palace) เดิมที่ยังคงหลงเหลืออยู่และไม่ถูกทำลายในระหว่างการบูรณะและก่อสร้างพระราชวังขึ้นใหม่

ที่มาของชื่อ

ชื่อ "ซังคตา ซังคโตรุม" เริ่มถูกนำมาใช้ในช่วงศตวรรษที่ 9 โดยคำว่า Sancta ในภาษาละตินเป็นรูปพหูพจน์ของคำว่า "ศักดิ์สิทธิ์" ซึ่งสื่อถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือพระธาตุจำนวนมากที่ถูกเก็บรักษาไว้ภายในโบสถ์แห่งนี้ นอกจากนี้ยังเป็นการอ้างอิงถึง "วิสุทธิสถาน" (Holy of Holies) ในกรุงเยรูซาเล็ม ซึ่งในภาษาละตินเรียกได้ทั้งในรูปเอกพจน์ (sanctum sanctorum) และพหูพจน์ (sancta sanctorum)

ประวัติความเป็นมา

แม้จะไม่ปรากฏชื่อผู้ก่อตั้งที่แน่ชัด แต่โบสถ์แห่งนี้ถูกอุทิศให้แก่นักบุญลอเรนซ์ และทำหน้าที่เป็นห้องสวดมนต์ส่วนพระองค์ของพระสันตะปาปาจนถึงยุคเรเนซองส์ ตัวโบสถ์ตั้งอยู่บนจุดสูงสุดของ บันไดศักดิ์สิทธิ์ (Scala Sancta) ซึ่งเป็นจุดดึงดูดสำคัญสำหรับผู้แสวงบุญ

หลักฐานการกล่าวถึงโบสถ์แห่งนี้ครั้งแรกปรากฏใน Liber Pontificalis ในรัชสมัยของพระสันตะปาปาสตีเฟนที่ 3 (ครองราชย์ ค.ศ. 768–772) นอกจากนี้ยังมีเอกสารที่อ้างถึงการที่พระสันตะปาปาเกรกอรีได้รับพระธาตุจากกรุงคอนสแตนติโนเปิลในปี ค.ศ. 583 ซึ่งรวมถึงแขนของนักบุญลอเรนซ์ และได้นำมาประดิษฐานไว้ที่โบสถ์นักบุญลอเรนซ์ในพระราชวังลาเทรัน

ในสมัยกลาง โบสถ์แห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของพระราชวังลาเทรันซึ่งเป็นศูนย์กลางการบริหารของสำนักวาติกัน (Roman Curia) โดยในรัชสมัยของพระสันตะปาปาเกรกอรีที่ 4 (ครองราชย์ ค.ศ. 827–844) ได้มีการสร้างห้องพักส่วนพระองค์ไว้ใกล้กับโบสถ์เพื่อให้สะดวกต่อการสวดมนต์ และในเวลาต่อมาพระสันตะปาปาอเล็กซานเดอร์ที่ 3 ได้ทรงใช้สถานที่แห่งนี้ในการประกอบพิธีล้างเท้า ต่อมาในปี ค.ศ. 1586 พระสันตะปาปาซิกซ์ตุสที่ 5 ได้ทรงรวมโบสถ์แห่งนี้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มอาคารพระราชวังและบันไดศักดิ์สิทธิ์

ศิลปกรรมและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ภายในโบสถ์

โบสถ์มีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดเล็ก โดยมีส่วนทางเดินกลาง (Nave) ยาว 7 เมตร และส่วนมุขโค้ง (Apse) กว้างเกือบ 6 เมตร

หีบพระธาตุและแท่นบูชา

ที่แท่นบูชาหลักมีหีบพระธาตุที่ทำจากไม้ไซปรัส ซึ่งพระสันตะปาปาลีโอที่ 3 (ครองราชย์ ค.ศ. 795–816) ทรงนำมาประดิษฐานไว้ใต้แท่นบูชา เชื่อกันว่าหีบนี้บรรจุอัฐิของนักบุญอย่างน้อย 13 ท่าน ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ "สิ่งศักดิ์สิทธิ์" (Holy of Holies) โดยตัวหีบถูกออกแบบให้เป็นสัญลักษณ์แทนหีบแห่งพันธสัญญาในวิหารของโซโลมอน

วัตถุศักดิ์สิทธิ์และงานศิลปะ

• กางเขนเคลือบอีนาเมล: สร้างขึ้นตามพระบัญชาของพระสันตะปาปาปาสคาลที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 817–824)
• พื้นหิน Opus Sectile: สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1278 เป็นรูปแบบการปูพื้นหินประดับที่สร้างสรรค์โดยตระกูลคอสมาตี (Cosmati) ช่างหินผู้มีชื่อเสียงในศตวรรษที่ 12 และเป็นที่นิยมอย่างมากในกรุงโรมช่วงศตวรรษที่ 13
• ภาพไอคอน Uronica: หรือภาพ Acheiropoieta Lateranese ซึ่งเป็นภาพพระคริสต์ปันโตคราเตอร์ (Christ Pantocrator) เชื่อกันว่านักบุญลูคเริ่มต้นวาดและถูกทำให้สมบูรณ์โดยทูตสวรรค์ (Acheiropoieta หมายถึง ภาพที่ไม่ได้สร้างขึ้นด้วยมือมนุษย์) เช่นเดียวกับภาพพระพักตร์ของพระคริสต์ที่ประทับลงบนผ้าเช็ดหน้าของเวโรนิกา