สารเลือกสรร (Select Agent) การควบคุมเชื้อก่อโรคอันตรายในสหรัฐฯ
สรุปใจความสำคัญ
- สารเลือกสรร (Select Agents) คือสารชีวภาพที่มีศักยภาพในการก่อภัยคุกคามร้ายแรงต่อสาธารณสุขและความปลอดภัยตามกฎหมายสหรัฐฯ
- โครงการสารเลือกสรร (SAP) ถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อตอบสนองต่อเหตุการณ์ 11 กันยายน และการโจมตีด้วยเชื้อแอนแทรกซ์ในปี 2001
- การกำกับดูแลสารเลือกสรรครอบคลุมทั้งเชื้อที่ส่งผลต่อมนุษย์ (HHS) และเชื้อที่ส่งผลต่อการเกษตร (USDA)
ภายใต้กฎหมายของสหรัฐอเมริกา สารเลือกสรรทางชีวภาพหรือสารพิษ (Biological Select Agents or Toxins - BSATs) หรือเรียกสั้นๆ ว่า สารเลือกสรร (Select Agents) คือสารชีวภาพที่ได้รับการประกาศโดยกระทรวงสาธารณสุขและบริการมนุษย์ (HHS) หรือกระทรวงเกษตร (USDA) ว่ามีศักยภาพในการก่อให้เกิดภัยคุกคามร้ายแรงต่อสาธารณสุขและความปลอดภัย
การแบ่งประเภทของสารเลือกสรร
สารเลือกสรรถูกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ดังนี้:
- สารเลือกสรรของ HHS: สารและสารพิษที่ส่งผลกระทบต่อมนุษย์
- สารเลือกสรรของ USDA: สารและสารพิษที่ส่งผลกระทบต่อการเกษตร
- สารเลือกสรรแบบทับซ้อน (Overlap): สารและสารพิษที่ส่งผลกระทบทั้งต่อมนุษย์และการเกษตร
การกำกับดูแลและกฎระเบียบ
ตั้งแต่ปี 2001 ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (CDC) ได้ทำหน้าที่กำกับดูแลห้องปฏิบัติการที่ครอบครอง ใช้ หรือโอนย้ายสารเลือกสรรภายในสหรัฐอเมริกาภายใต้ โครงการสารเลือกสรร (Select Agent Program - SAP) เพื่อตอบสนองต่อข้อกำหนดของกฎหมาย Patriot Act ปี 2001 และกฎหมายความมั่นคงด้านสาธารณสุขและการเตรียมพร้อมรับมือกับชีวอาวุธ ปี 2002 ซึ่งถูกตราขึ้นหลังเหตุการณ์ 11 กันยายน และการโจมตีด้วยเชื้อแอนแทรกซ์ในปี 2001
ความกังวลเรื่องการใช้งานแบบสองทาง (Dual Use)
การใช้สารเลือกสรรในการวิจัยทางชีวการแพทย์ก่อให้เกิดความกังวลเรื่อง การใช้งานแบบสองทาง (Dual Use) ซึ่งหมายถึงการที่ความรู้และเทคโนโลยีจากการวิจัยที่ตั้งใจให้เป็นประโยชน์ แต่สามารถถูกนำไปใช้ในทางที่ผิดเพื่อคุกคามสาธารณสุขหรือความมั่นคงแห่งชาติได้ รัฐบาลกลางจึงได้จัดตั้ง คณะกรรมการที่ปรึกษาด้านวิทยาศาสตร์แห่งชาติเพื่อความปลอดภัยทางชีวภาพ (National Science Advisory Board for Biosecurity) เพื่อให้คำแนะนำเชิงนโยบายในการลดความเสี่ยงดังกล่าว
การละเมิดกฎระเบียบ
จากการรายงานของสำนักงานผู้ตรวจการทั่วไป (OIG) ของ HHS ในปี 2015 พบว่ามีการละเมิดกฎระเบียบของ SAP จำนวน 30 ครั้งในช่วง 13 ปีที่ผ่านมา โดยผู้ละเมิดต้องชำระค่าปรับรวมประมาณ 2.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ กรณีที่ CDC ตรวจพบการประพฤติมิชอบของเจ้าหน้าที่ HHS จะประสานงานกับ OIG เพื่อรวบรวมข้อเท็จจริง หากเป็นการละเมิดทางแพ่งจะส่งเรื่องให้ OIG ดำเนินการ แต่หากสงสัยว่าเป็นอาชญากรรมจะส่งเรื่องให้ FBI ดำเนินการสืบสวน
ตัวอย่างสารเลือกสรรทางชีวภาพ
| ประเภท | ตัวอย่างเชื้อก่อโรค |
|---|---|
| แบคทีเรีย | Bacillus anthracis (แอนแทรกซ์), Yersinia pestis (กาฬโรค), Francisella tularensis |
| ไวรัส | ไวรัสอีโบลา (Ebola virus), ไวรัสลัสซา (Lassa fever virus), ไวรัสไข้เลือดออกในแอฟริกา และ SARS-CoV |
| สารพิษ | Botulinum neurotoxin (สารพิษโบทูลินัม) |
คำถามที่พบบ่อย
สารเลือกสรร (Select Agent) คืออะไร?
คือสารชีวภาพหรือสารพิษที่รัฐบาลสหรัฐฯ กำหนดว่ามีความเสี่ยงสูงต่อสาธารณสุขและความปลอดภัย จึงต้องมีการควบคุมการครอบครองและการใช้งานอย่างเข้มงวด
หน่วยงานใดเป็นผู้กำกับดูแลสารเลือกสรรในสหรัฐฯ?
ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค (CDC) และกระทรวงเกษตร (USDA) ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงสาธารณสุขและบริการมนุษย์ (HHS) ในบางกรณี
การใช้งานแบบสองทาง (Dual Use) ในบริบทนี้คืออะไร?
คือการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ที่มุ่งเน้นประโยชน์ทางการแพทย์ แต่ผลลัพธ์หรือวิธีการวิจัยอาจถูกนำไปดัดแปลงเพื่อใช้เป็นอาวุธชีวภาพหรือก่อเหตุร้ายได้