ความแตกต่างระหว่างเพศโดยกำเนิดและเพศสภาวะ

ในภาษาพูดทั่วไป คำว่า เพศโดยกำเนิด (Sex) และ เพศสภาวะ (Gender) มักถูกใช้แทนกันได้ แต่ในแวดวงวิชาการร่วมสมัย โดยเฉพาะในด้านสังคมศาสตร์ พฤติกรรมศาสตร์ และชีววิทยา คำสองคำนี้มีความหมายที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อใช้เรียกมนุษย์

คำจำกัดความพื้นฐาน

เพศโดยกำเนิด (Sex) โดยทั่วไปหมายถึงลักษณะทางชีววิทยาของสิ่งมีชีวิต ซึ่งกำหนดโดยปัจจัยทางกายภาพ เช่น โครโมโซม ฮอร์โมน และอวัยวะสืบพันธุ์ ในทางชีววิทยา ลักษณะเด่นที่ใช้แบ่งเพศคือ Anisogamy หรือความแตกต่างของขนาดเซลล์สืบพันธุ์ โดยเพศผู้จะผลิตเซลล์สืบพันธุ์ขนาดเล็กที่เคลื่อนที่ได้ (สเปิร์ม) และเพศเมียจะผลิตเซลล์สืบพันธุ์ขนาดใหญ่ที่เคลื่อนที่ไม่ได้ (ไข่)

เพศสภาวะ (Gender) หมายถึง บทบาททางสังคมที่มักเชื่อมโยงกับเพศโดยกำเนิด (บทบาททางเพศ หรือ Gender Role) หรือความรู้สึกนึกคิดและการระบุตัวตนของบุคคลว่าตนเองเป็นเพศใด (อัตลักษณ์ทางเพศ หรือ Gender Identity) ซึ่งอาจตรงหรือไม่ตรงกับเพศโดยกำเนิดก็ได้

ประวัติและการพัฒนาของแนวคิด

ในอดีต คำว่า gender มีรากศัพท์มาจากภาษาละติน genus ซึ่งหมายถึง "ชนิด" หรือ "ประเภท" และถูกใช้ในทางไวยากรณ์เพื่อระบุประเภทของคำเป็นหลัก จนกระทั่งในช่วงกลางศตวรรษที่ 20 เริ่มมีการนำคำนี้มาใช้ในบริบทของมนุษย์

• ปี 1945: Isaac Madison Bentley นิยามว่าเพศสภาวะคือ "ด้านตรงข้ามทางสังคมของเพศโดยกำเนิด"
• ปี 1955: John Money นักเพศวิทยา ได้ทำให้การแยกแยะระหว่างเพศโดยกำเนิดและเพศสภาวะเป็นที่แพร่หลาย โดยเขามองว่าทั้งสองส่วนเป็นตัวแปรที่ทำงานร่วมกัน
• การพัฒนาต่อยอด: Robert Stoller ได้แยกสองแนวคิดนี้ออกจากกันอย่างเด็ดขาด โดยกำหนดให้เพศโดยกำเนิดเป็นหมวดหมู่ทางชีววิทยา และเพศสภาวะเป็นหมวดหมู่ทางวัฒนธรรม

แนวคิดนี้ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในทฤษฎีสตรีนิยม (Feminist Theory) ช่วงทศวรรษ 1970 และปัจจุบันถูกนำมาใช้โดยองค์กรระดับโลก เช่น องค์การอนามัยโลก (WHO) และระบบกฎหมายในหลายประเทศ

มุมมองจากพจนานุกรมและวิชาการ

พจนานุกรมชั้นนำมีการให้คำนิยามที่สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงของภาษา ดังนี้:

ขณะที่คนส่วนใหญ่มีเพศโดยกำเนิดและอัตลักษณ์ทางเพศที่สอดคล้องกัน แต่ในบางกรณี อัตลักษณ์ทางเพศของบุคคลอาจไม่ตรงกับเพศที่ได้รับมอบหมายเมื่อแรกเกิด ซึ่งนำไปสู่คำนิยามของบุคคลข้ามเพศ (Transgender)