ชาพัน เลขานุการผู้มีบทบาทสำคัญในยุคกษัตริย์โยสิยาห์

ชาพัน (ภาษาฮีบรู: שפן ซึ่งแปลว่า "ไฮแรกซ์" หรือตัวตุ่นหิน) เป็นบุตรของอาซาลิยาห์ และเป็นชื่อของอาลักษณ์หรือเลขานุการประจำราชสำนักที่ถูกกล่าวถึงหลายครั้งในคัมภีร์ไบเบิลภาษาฮีบรู (2 พงศ์กษัตริย์ 22:3–14 และ 25:22; 2 พงศาวดาร 34:8–20; รวมถึงในหนังสือเยเรมีย์ 26:24; 36:10–12; 39:14; 40:5 และ 43:6)

บันทึกในคัมภีร์ไบเบิล

ในบันทึกของพงศาวดาร ชาพันเป็นหนึ่งในสามผู้นำที่กษัตริย์โยสิยาห์แห่งยูดาห์ทรงส่งไปซ่อมแซมพระวิหารในกรุงเยรูซาเล็ม โดยใช้เงินทุนของพระวิหารในการดำเนินงาน เมื่อปุโรหิตสูงสุดฮิลคียะห์ค้นพบม้วนคัมภีร์โทราห์โบราณ เขาได้มอบม้วนคัมภีร์นั้นให้แก่ชาพัน ซึ่งชาพันได้นำไปถวายแด่กษัตริย์โยสิยาห์

เมื่อกษัตริย์โยสิยาห์ทรงอ่านม้วนคัมภีร์ดังกล่าวต่อหน้าฝูงชนในกรุงเยรูซาเล็ม ก่อให้เกิดการฟื้นฟูทางศาสนาครั้งใหญ่ ซึ่งนักวิชาการหลายท่านเชื่อว่าม้วนคัมภีร์นี้อาจเป็นสำเนาของหนังสือเฉลยธรรมบัญญัติ (Deuteronomy) หรือข้อความที่กลายเป็นส่วนหนึ่งของหนังสือเฉลยธรรมบัญญัติในเวลาต่อมา เหตุการณ์นี้จึงเป็นที่รู้จักในชื่อ "การปฏิรูปทางศาสนาแบบเดวเทอโรโนมิก" (Deuteronomic reform)

ครอบครัวของชาพัน

ตามบันทึกในคัมภีร์ไบเบิล ชาพันมีบุตรชายชื่อ อาฮิคัม, เอลาซาห์ และเจมาริยาห์ (ซึ่งเจมาริยาห์ผู้นี้ดูเหมือนจะไม่ใช่คนเดียวกับเจมาริยาห์บุตรของฮิลคียะห์ในเยเรมีย์ 29:3) นอกจากนี้ หากเป็นชาพันคนเดียวกัน เขายังมีบุตรชายอีกคนชื่อ ยาซานิยาห์ ซึ่งถูกบรรยายว่าเป็นหนึ่งในผู้บูชาเทวรูปในนิมิตของเอเซเคียล (เอเซเคียล 8:11)

หลานชายของชาพันคือ เกดัลยาห์ ซึ่งเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดยูดาห์ที่ได้รับการแต่งตั้งโดยเนบูคัดเนซซาร์หลังจากกรุงเยรูซาเล็มถูกทำลายในปี 586 ก่อนคริสตกาล ทั้งอาฮิคัมและเกดัลยาห์ต่างมีบทบาทสำคัญในการปกป้องผู้เผยพระวจนะเยเรมีย์จากการถูกเบียดเบียน

ตราประทับ (Bulla) ของชาพัน

ระหว่างการขุดค้นที่เมืองเดวิด (City of David) ภายใต้การนำของนักโบราณคดีชาวอิสราเอล ยิกัล ชิโลห์ (Yigal Shiloh) ได้มีการค้นพบตราประทับดินเผา (bullae) จำนวนหนึ่งในชั้นดิน X ซึ่งถูกทำลายโดยชาวบาบิโลนในช่วงประมาณปี 586 ก่อนคริสตกาล

ตราประทับชิ้นที่ 2 ระบุข้อความว่า "เป็นของเจมาริยาห์ บุตรของชาพัน" ชิโลห์สันนิษฐานว่าเจมาริยาห์ในตราประทับนี้คือ "เจมาริยาห์บุตรของชาพันผู้เป็นอาลักษณ์" ที่ถูกกล่าวถึงในคัมภีร์ไบเบิลในช่วงรัชสมัยของกษัตริย์เยโฮยาคิม (609-598 ก่อนคริสตกาล) หากข้อสันนิษฐานนี้ถูกต้อง จะเป็นการยืนยันตัวตนของเจมาริยาห์และอาฮิคัมในฐานะบุตรของชาพัน อย่างไรก็ตาม นักโบราณคดี ยาอีร์ โชฮัม (Yair Shoham) ให้ความเห็นว่า ชื่อที่พบในตราประทับนั้นเป็นชื่อที่นิยมในสมัยโบราณ จึงมีความเป็นไปได้ว่าชื่อดังกล่าวอาจไม่มีความเกี่ยวข้องกับบุคคลที่ระบุไว้ในคัมภีร์ไบเบิลเลยก็ได้