ชิมอน ซากากุจิ ผู้บุกเบิกการค้นพบเซลล์ทีควบคุมและรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์

ชิมอน ซากากุจิ (Shimon Sakaguchi; เกิด 19 มกราคม ค.ศ. 1951) เป็นนักภูมิคุ้มกันวิทยาชาวญี่ปุ่นที่มีชื่อเสียงระดับโลก ปัจจุบันดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์พิเศษที่มหาวิทยาลัยโอซาก้า และศาสตราจารย์กิตติคุณที่มหาวิทยาลัยเกียวโต ผลงานที่โดดเด่นที่สุดของเขาคือการค้นพบและอธิบายบทบาทของเซลล์ทีควบคุม (Regulatory T cells หรือ Tregs) ซึ่งมีหน้าที่สำคัญในการควบคุมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันเพื่อป้องกันไม่ให้ร่างกายโจมตีเนื้อเยื่อของตนเอง

ประวัติและการศึกษา

ซากากุจิเกิดเมื่อวันที่ 19 มกราคม ค.ศ. 1951 ที่เมืองนากาฮามะ จังหวัดชิกะ ประเทศญี่ปุ่น เขาเข้าศึกษาในคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกียวโต และสำเร็จการศึกษาได้รับปริญญาแพทยศาสตรบัณฑิตในปี ค.ศ. 1976 จากนั้นได้ศึกษาต่อจนได้รับปริญญาเอก (PhD) จากมหาวิทยาลัยเกียวโตในปี ค.ศ. 1982

เส้นทางอาชีพและการทำงาน

ระหว่างปี ค.ศ. 1983 ถึง 1987 ซากากุจิได้เดินทางไปทำวิจัยหลังปริญญาเอกที่สหรัฐอเมริกา ณ มหาวิทยาลัยจอนส์ฮอปกินส์ และมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ในฐานะนักวิชาการทุน Lucille P. Markey ต่อมาเขาได้ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์ในภาควิชาภูมิคุ้มกันวิทยาที่สถาบันวิจัยสคริปส์ (Scripps Research Institute)

เมื่อเดินทางกลับสู่ประเทศญี่ปุ่นในปี ค.ศ. 1991 เขาได้ทำงานเป็นนักวิจัยที่ Riken ภายใต้การสนับสนุนของหน่วยงานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งญี่ปุ่น (Japan Science and Technology Agency) และต่อมาได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาพยาธิวิทยาภูมิคุ้มกันที่สถาบันพยาธิวิทยาผู้สูงอายุแห่งโตเกียว (Tokyo Metropolitan Institute of Gerontology)

ในช่วงปี ค.ศ. 1998 ถึง 2011 ซากากุจิเป็นศาสตราจารย์และประธานภาควิชาพยาธิวิทยาเชิงทดลองที่สถาบันวิทยาศาสตร์การแพทย์ขั้นสูง มหาวิทยาลัยเกียวโต และดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการสถาบันระหว่างปี ค.ศ. 2007 ถึง 2011 ก่อนจะย้ายห้องปฏิบัติการไปยังมหาวิทยาลัยโอซาก้าในปี ค.ศ. 2011

การค้นพบทางวิทยาศาสตร์และงานวิจัย

ในปี ค.ศ. 1995 ซากากุจิและคณะวิจัยได้ตีพิมพ์ผลงานที่พิสูจน์การมีอยู่ของ เซลล์ทีควบคุม (Regulatory T cells) ซึ่งเป็นกลุ่มย่อยของเซลล์ทีที่แสดงเครื่องหมาย CD4 และ CD25 โดยเซลล์กลุ่มนี้ทำหน้าที่ปรับสมดุลของระบบภูมิคุ้มกันและรักษาความทนทานของภูมิคุ้มกัน (Immune Tolerance)

ในการทดลองกับหนูสายพันธุ์ BALB/c athymic ซากากุจิพบว่าเมื่อฉีดเซลล์ CD4+ ที่ถูกกำจัดเซลล์ CD25+ ออกไป หนูจะเกิดโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง (Autoimmune diseases) เช่น ต่อมไทรอยด์อักเสบและกระเพาะอาหารอักเสบ แต่หากมีการเติมเซลล์ CD4+CD25+ กลับเข้าไปในระยะเวลาอันสั้น จะสามารถยับยั้งการเกิดโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเองได้ นอกจากนี้ ในปี ค.ศ. 2003 กลุ่มวิจัยของเขายังได้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของโปรตีน FOXP3 ซึ่งเป็นปัจจัยหลักในการพัฒนาและการทำงานของเซลล์ทีควบคุม

รางวัลและเกียรติยศ

เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม ค.ศ. 2025 ชิมอน ซากากุจิ ได้รับ รางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ ร่วมกับ Mary E. Brunkow และ Fred Ramsdell จากการค้นพบที่เกี่ยวข้องกับความทนทานของภูมิคุ้มกันส่วนปลาย (Peripheral immune tolerance)

รางวัลสำคัญอื่น ๆ

• ค.ศ. 2004: รางวัล William B. Coley (ร่วมกับ Ethan M. Shevach)
• ค.ศ. 2009: เหรียญเกียรติยศพร้อมแถบม่วง (ประเทศญี่ปุ่น)
• ค.ศ. 2011: รางวัล Asahi Prize
• ค.ศ. 2012: สมาชิกสมทบของ National Academy of Sciences (สหรัฐอเมริกา)
• ค.ศ. 2015: รางวัล Canada Gairdner International Award
• ค.ศ. 2017: รางวัล Crafoord Prize (ร่วมกับ Ramsdell และ Rudensky)
• ค.ศ. 2017: บุคคลผู้มีคุณูปการทางวัฒนธรรม (ประเทศญี่ปุ่น)
• ค.ศ. 2019: เครื่องราชอิสริยาภรณ์วัฒนธรรม (Order of Culture, ประเทศญี่ปุ่น)
• ค.ศ. 2020: รางวัล Paul Ehrlich และ Ludwig Darmstaedter และรางวัล Robert Koch