พระสิตาตปตรา โบธิสัตว์ผู้ปกป้องจากภัยเหนือธรรมชาติในพุทธศาสนา

พระสิตาตปตรา (Sitatapatrā; สันสกฤต: "ร่มขาว") เป็นพระโพธิสัตว์และเทพีผู้ปกป้องจากอันตรายเหนือธรรมชาติในพุทธศาสนา โดยได้รับการเคารพบูชาอย่างแพร่หลายในทั้งนิกายมหายานและวัชรยาน พระองค์ทรงเป็นเทพีผู้ทรงพลังซึ่งเชื่อกันว่าอุบัติขึ้นจาก อุษณิษะ (Uṣṇīṣa) หรือมวยผมของพระโคตมพุทธเจ้า เพื่อทำหน้าที่ปกป้องผู้ปฏิบัติธรรมและสรรพสัตว์จากภัยอันตราย

ความหมายของพระนามและรูปลักษณ์

พระนามของพระองค์ประกอบด้วยคำว่า sita ซึ่งแปลว่า "สีขาว" และ ātapatrā ซึ่งแปลว่า "ร่ม" หรือ "ฉัตร" ดังนั้นพระนามของพระองค์จึงมีความหมายโดยตรงว่า "ร่มขาว" ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการปกป้องและความร่มเย็น

รูปแบบการปรากฏกาย

พระสิตาตปตราทรงปรากฏในหลายรูปแบบตามระดับความซับซ้อนและอำนาจในการปกป้อง ดังนี้:

• รูปแบบพื้นฐาน: มีหนึ่งพระพักตร์ และสองพระกร
• รูปแบบปานกลาง: มีสามพระพักตร์ และหกพระกร หรือแปดพระกร หรือสิบพระกร
• รูปแบบซับซ้อน: มีห้าพระพักตร์ และสิบพระกร
• รูปแบบสูงสุด: มีหนึ่งพันพระพักตร์ หนึ่งพันพระกร และหนึ่งพันพระบาท ซึ่งสะท้อนถึงความสามารถในการช่วยเหลือและปกป้องสรรพสัตว์ในทุกทิศทางพร้อมกัน

บทสวดและมนตรา

ในทางปฏิบัติ พระสิตาตปตราทรงเกี่ยวข้องกับมนตราหลายบท โดยบทที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือ มนตราศูรังคมะ (Śūraṅgama Mantra) จากศูรังคมะสูตร ซึ่งใช้เพื่อการปกป้องและขจัดปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย

นอกจากนี้ ในสายวัชรยานยังมีบทสวด ธรณี (Dhāraṇī) ที่ชื่อว่า "อาเรีย-ตถากโตษณิษะ-สิตาตปตราปาราชิตะ-มหัปปะตยันคิราปะระมะ-สิทธา-นาม-ธรณี" ซึ่งเป็นบทสวดในระดับกริยาตันตรา (Kriyātantra) เพื่อใช้ในการบำบัดโรค ขจัดสิ่งรบกวน การถูกผีเข้า และเพื่อนำมาซึ่งความเป็นสิริมงคล

สัญลักษณ์และความเชื่อ

พระสิตาตปตราถือเป็นหนึ่งในเทพีที่มีความซับซ้อนที่สุดในพุทธศาสนาวัชรยาน ตามคติความเชื่อ พระองค์อุบัติขึ้นขณะที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ในสวรรค์ชั้นตรายastriṃśa (ดาวดึงส์) เพื่อทำหน้าที่ "ตัดขาดจากปีศาจที่มุ่งร้าย ขจัดอาคมและมนต์ดำ และปัดเป่าศัตรูและอันตรายทั้งปวง"

แม้ว่าพระองค์จะมีรูปลักษณ์ที่งดงามและเปี่ยมด้วยความเมตตา แต่ในขณะเดียวกันพระองค์ก็ทรงมีความดุร้ายต่อสิ่งชั่วร้าย โดยมักถูกพรรณนาว่าล้อมรอบด้วยเปลวเพลิงเพื่อเผาผลาญศัตรูและปีศาจ

ความเชื่อมโยงกับเทพองค์อื่น

• พระตารา: ในมหายานสิตาตปตราสูตร พระองค์ถูกเรียกว่า อปาราชิตะ (Aparājita) ซึ่งแปลว่า "ผู้ไม่แพ้" และบางครั้งถูกระบุว่าเป็นปางหนึ่งของพระตารา
• พระอวโลกิเตศวร: ในบางคัมภีร์ พระองค์ถูกมองว่าเป็นภาคสตรีของพระอวโลกิเตศวร โบธิสัตว์แห่งความเมตตา โดยทรงมีรูปลักษณ์ที่หลากหลายเช่นเดียวกัน

สัญลักษณ์สำคัญที่มักปรากฏคู่กับพระองค์คือ "ร่มขาว" และ "ธรรมจักรทองคำ" ซึ่งสื่อถึงการหมุนวงล้อแห่งธรรมและการบรรลุธรรมในพุทธศาสนา

การบูชาในเอเชียตะวันออก

ในพุทธศาสนาแบบจีนและเวียดนาม ผู้ศรัทธามักสวดพระนามของพระองค์ในรูปแบบภาษาจีน (Ma Ha Tất Đát Đา Bát Đát Ra / 摩訶悉怛多缽怛囉) เพื่อใช้เป็นมนตราในการปกป้องคุ้มครอง โดยมักสวดนำด้วยคำว่า โอม (Om) และลงท้ายด้วย สวาหา (Svaha)