ความเชื่อแบบเพแกนของชาวสลาฟ ประวัติศาสตร์และเทพปกรณัม

ความเชื่อแบบเพแกนของชาวสลาฟ ครอบคลุมถึงความเชื่อทางศาสนา เทพปกรณัม และการปฏิบัติทางพิธีกรรมในยุคก่อนคริสเตียนของกลุ่มชนชาวสลาฟ ก่อนที่จะมีการเปลี่ยนมานับถือศาสนาคริสต์อย่างค่อยเป็นค่อยไปในช่วงศตวรรษที่ 8 ถึง 13 ความเชื่อเหล่านี้มีรากฐานมาจากศาสนาของกลุ่มภาษาโปรโต-อินโด-ยูโรเปียน โดยมีลักษณะเป็นพหุเทวนิยม (Polytheism) และสรรพวิญญาณนิยม (Animism) ซึ่งให้ความสำคัญกับการเคารพธรรมชาติ การบูชาบรรพบุรุษ และพิธีกรรมที่ผูกพันอย่างใกล้ชิดกับปฏิทินการเกษตร

ประวัติศาสตร์การเปลี่ยนผ่านสู่ศาสนาคริสต์

การแพร่ขยายของศาสนาคริสต์ในดินแดนสลาฟเกิดขึ้นในเวลาและรูปแบบที่แตกต่างกันตามภูมิภาค:

ชาวสลาฟใต้

ชาวสลาฟใต้ซึ่งตั้งถิ่นฐานในคาบสมุทรบอลข่านในช่วงศตวรรษที่ 6-7 ได้รับอิทธิพลจากศาสนาคริสต์นิกายออร์โธดอกซ์ (ตะวันออก) ค่อนข้างเร็ว โดยเริ่มจากการสร้างระบบการเขียนภาษาสลาฟ (อักษรกลากอลิติกและต่อมาคืออักษรซีริลลิก) โดยนักบุญซีริลและเมโธดิอุสในปี ค.ศ. 855 และการยอมรับศาสนาคริสต์ในบัลแกเรียในปี ค.ศ. 864 และในมหาราชโมราเวียในปี ค.ศ. 863

ชาวสลาฟตะวันออก

สำหรับชาวสลาฟตะวันออก การยอมรับศาสนาคริสต์อย่างเป็นทางการเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 988 โดยวลาดีมีร์มหาราชแห่งเคียฟรุส (Kievan Rus')

ชาวสลาฟตะวันตก

กระบวนการในกลุ่มชาวสลาฟตะวันตกมีความซับซ้อนและค่อยเป็นค่อยไปมากกว่า ชาวโมราเวียยอมรับศาสนาคริสต์ตั้งแต่ปี ค.ศ. 831 ตามด้วยดุ๊กแห่งโบฮีเมียในปี ค.ศ. 845 และชาวสโลวักในช่วงปี ค.ศ. 828-863 ส่วนผู้ปกครองชาวโปแลนด์คนแรกคือ มิเอชโกที่ 1 ยอมรับศาสนาคริสต์ในปี ค.ศ. 966 ขณะที่ชาวสลาฟในแถบโพลับเบียน (Polabian Slavs) เริ่มได้รับอิทธิพลจากคริสตจักรคาทอลิกอย่างมีนัยสำคัญตั้งแต่ศตวรรษที่ 12 เป็นต้นไป ซึ่งการเปลี่ยนศาสนาในกลุ่มนี้มักเกิดขึ้นควบคู่ไปกับการกลายเป็นเยอรมัน (Germanisation)

การต่อต้านและการผสมผสานทางความเชื่อ

การเปลี่ยนมานับถือศาสนาคริสต์ของชาวสลาฟเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างช้าๆ และในหลายกรณีเป็นเพียงเปลือกนอก โดยเฉพาะในพื้นที่ที่เป็นรัสเซียในปัจจุบัน แม้ในยูเครนซึ่งอยู่ใกล้กับเคียฟจะมีการยอมรับที่เข้มข้นกว่า แต่ก็ยังมีการต่อต้านจาก volkhvs (นักบวชเพแกนหรือหมอผี) เกิดขึ้นเป็นระยะตลอดหลายศตวรรษ

ในกลุ่มชาวสลาฟตะวันตกแถบบอลติก มีการต่อต้านศาสนาคริสต์อย่างเหนียวแน่นจนกระทั่งถูกบังคับด้วยความรุนแรงผ่านสงครามครูเสดทางเหนือ (Northern Crusades) นอกจากนี้ยังมีรายงานจากนักบันทึกประวัติศาสตร์คริสเตียนว่า ชาวสลาฟมักจะหันกลับไปนับถือศาสนาเดิมของตนอีกครั้ง

ปรากฏการณ์ Dvoeverie (ความเชื่อสองทาง)

องค์ประกอบหลายอย่างของศาสนาพื้นเมืองสลาฟถูกผนวกเข้ากับศาสนาคริสต์อย่างไม่เป็นทางการ ซึ่งปรากฏให้เห็นในสถาปัตยกรรมของคริสตจักรในรัสเซียและการวาดภาพไอคอน ความต้านทานนี้ก่อให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า "dvoeverie" หรือ "ความเชื่อสองทาง" (Double Faith) ในภาษาโบสถ์สลาฟ ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่างความเชื่อทางศาสนาคริสต์และพิธีกรรมพื้นเมือง

ตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา ศาสนาพื้นเมืองของชาวสลาฟได้รับการฟื้นฟูและจัดระเบียบใหม่ในรูปแบบของขบวนการ Rodnovery (ความเชื่อดั้งเดิมของสลาฟ) ซึ่งเป็นการพยายามนำความเชื่อโบราณกลับมาใช้ในยุคปัจจุบัน