สาธารณรัฐสังคมนิยมเซอร์เบีย

สาธารณรัฐสังคมนิยมเซอร์เบีย (Socialist Republic of Serbia หรือ SR Serbia) ซึ่งในช่วงปี 1946 ถึง 1963 ใช้ชื่อว่า สาธารณรัฐประชาชนเซอร์เบีย เป็นหนึ่งในหกสาธารณรัฐที่เป็นรัฐสมาชิกของสหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมยูโกสลาเวีย การก่อตั้งรัฐนี้เริ่มต้นขึ้นในปี 1941 และบรรลุผลสำเร็จในช่วงปี 1944–1946 โดยถูกจัดตั้งขึ้นเป็นสาธารณรัฐในรูปแบบสหพันธรัฐภายในยูโกสลาเวีย

สาธารณรัฐแห่งนี้เป็นรัฐสมาชิกที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของยูโกสลาเวีย ทั้งในด้านประชากรและอาณาเขต โดยภายในเซอร์เบียประกอบด้วยสองเขตปกครองตนเอง ได้แก่ โคโซโว และวอยโวดีนา นอกจากนี้ กรุงเบลเกรด ซึ่งเป็นเมืองหลวงของเซอร์เบีย ยังทำหน้าที่เป็นเมืองหลวงของสหพันธ์สาธารณรัฐยูโกสลาเวียด้วย

ประวัติศาสตร์และการก่อตั้ง

ช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง

ภายหลังการล่มสลายของราชอาณาจักรยูโกสลาเวียในสงครามเมษายน (ค.ศ. 1941) ดินแดนทั้งหมดถูกยึดครองและแบ่งส่วนโดยฝ่ายอักษะ โดยพื้นที่ส่วนกลางของเซอร์เบียและภูมิภาคบานัตถูกควบคุมโดยนาซีเยอรมนี ซึ่งได้จัดตั้งรัฐบาลหุ่นเชิดขึ้นในกรุงเบลเกรด ขณะที่ภูมิภาคเมโทฮิยาและโคโซโวถูกยึดครองโดยฟาสซิสต์อิตาลีและถูกผนวกเข้ากับแอลเบเนียภายใต้อิตาลี ส่วนภูมิภาคบัคคาถูกผนวกโดยฮังการี และภูมิภาคเซอร์เมียถูกครอบครองโดยรัฐอิสระโครเอเชีย ในขณะที่พื้นที่ทางตะวันออกเฉียงใต้ถูกยึดครองโดยบัลแกเรีย

ในช่วงการยึดครอง เกิดขบวนการต่อต้านสองกลุ่มหลัก คือ เชตนิค (Chetniks) และ พาร์ทิซัน (Partisans) ซึ่งมีความขัดแย้งทางอุดมการณ์อย่างรุนแรง โดยกลุ่มเชตนิคได้เปลี่ยนจากการร่วมมือกับพาร์ทิซันในช่วงแรกไปสู่การร่วมมือกับกองกำลังฝ่ายอักษะ ในขณะที่กลุ่มพาร์ทิซันเสนอให้เปลี่ยนยูโกสลาเวียเป็นสหพันธรัฐ โดยให้เซอร์เบียเป็นหนึ่งในหน่วยงานของสหพันธรัฐนั้น

สาธารณรัฐประชาชนเซอร์เบีย (1946–1963)

เซอร์เบียได้รับการปลดปล่อยในฤดูใบไม้ร่วงปี 1944 โดยกองกำลังพาร์ทิซันและกองทัพแดงของสหภาพโซเวียต หลังจากการปลดปล่อยกรุงเบลเกรดในวันที่ 20 ตุลาคม 1944 ได้มีการจัดตั้งการบริหารแบบใหม่ และในเดือนพฤศจิกายนปีเดียวกัน ได้มีการประชุมสมัชชาต่อต้านฟาสซิสต์เพื่อการปลดปล่อยเซอร์เบีย ซึ่งยืนยันนโยบายการสร้างยูโกสลาเวียในรูปแบบสหพันธรัฐ

กระบวนการนี้เป็นทางการในเดือนเมษายน 1945 เมื่อมีการจัดตั้งสมัชชาประชาชนชั่วคราวของเซอร์เบียและรัฐบาลประชาชนชุดแรก โดยเขตปกครองตนเองวอยโวดีนาและโคโซโวและเมโทฮิยาได้ตัดสินใจรวมเข้ากับเซอร์เบีย ต่อมาในวันที่ 29 พฤศจิกายน 1945 ยูโกสลาเวียถูกประกาศเป็นสาธารณรัฐสหพันธรัฐอย่างเป็นทางการ และในเดือนมกราคม 1946 รัฐนี้จึงถูกเปลี่ยนชื่อเป็น สาธารณรัฐประชาชนเซอร์เบีย

การเมืองภายในถูกครอบงำโดยพรรคคอมมิวนิสต์เซอร์เบีย ซึ่งเป็นสาขาของพรรคคอมมิวนิสต์ยูโกสลาเวีย เพื่อกำจัดฝ่ายค้านที่เป็นกลุ่มนิยมกษัตริย์ คอมมิวนิสต์ได้จัดตั้ง แนวร่วมประชาชนแห่งยูโกสลาเวีย (People's Front of Yugoslavia - PFY) ในเดือนสิงหาคม 1945 ซึ่งทำให้พรรคการเมืองอื่น ๆ ถูกยุบและถูกควบคุมโดยพรรคคอมมิวนิสต์อย่างเบ็ดเสร็จ

สาธารณรัฐสังคมนิยมเซอร์เบีย (1963–1992)

ในปี 1963 มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ของยูโกสลาเวีย ซึ่งเปลี่ยนชื่อสหพันธรัฐเป็น สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมยูโกสลาเวีย (SFRY) และเปลี่ยนชื่อรัฐสมาชิกเป็นสาธารณรัฐสังคมนิยม ส่งผลให้รัฐนี้เปลี่ยนชื่อเป็น สาธารณรัฐสังคมนิยมเซอร์เบีย

ในช่วงปี 1966 อเล็กซานดาร์ รันโควิช (Aleksandar Ranković) รองประธานาธิบดีของยูโกสลาเวียและผู้ก่อตั้งหน่วยข่าวกรอง OZNA ถูกปลดจากตำแหน่งเนื่องจากข้อกล่าวหาว่าสอดแนมประธานาธิบดีโฮเซป บรอซ ตีโต

ต่อมาในปี 1974 มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่เพิ่มอำนาจให้กับเขตปกครองตนเองวอยโวดีนาและโคโซโว ทำให้ทั้งสองเขตมีอำนาจการปกครองตนเองในระดับที่เกือบเทียบเท่ากับสาธารณรัฐสมาชิกของสหพันธรัฐ