การฟอร์กซอฟต์แวร์ การแยกสายการพัฒนาโค้ด

ในการพัฒนาซอฟต์แวร์ การฟอร์ก (Fork) คือกระบวนการคัดลอกชุดคำสั่ง (Codebase) จากโครงการที่มีอยู่เดิม เพื่อนำไปพัฒนาต่อยอดหรือแก้ไขแยกเป็นอิสระจากโครงการต้นฉบับ โดยในช่วงเริ่มต้น ซอฟต์แวร์ที่เกิดจากการฟอร์กจะมีพฤติกรรมการทำงานที่เหมือนกับต้นฉบับทุกประการ แต่เมื่อเวลาผ่านไปและการแก้ไขโค้ดเพิ่มมากขึ้น ซอฟต์แวร์ทั้งสองสายจะเริ่มมีความแตกต่างกันทั้งในด้านคุณสมบัติและการทำงาน

ความแตกต่างระหว่างการฟอร์กและการแตกกิ่ง (Branching)

แม้ว่าการฟอร์กจะเป็นรูปแบบหนึ่งของการแตกกิ่ง (Branching) แต่มีความแตกต่างที่สำคัญคือ การฟอร์กมักเกี่ยวข้องกับการจัดเก็บไฟล์ที่คัดลอกแยกออกจากคลังเก็บโค้ด (Repository) เดิมอย่างสิ้นเชิง เพื่อสร้างโครงการใหม่ที่มีการบริหารจัดการแยกจากกัน ในขณะที่การแตกกิ่งมักเกิดขึ้นภายในคลังเก็บโค้ดเดียวกันเพื่อวัตถุประสงค์ในการทดสอบฟีเจอร์ใหม่หรือแก้ไขบั๊กก่อนจะรวมกลับเข้าสู่สายหลัก

สาเหตุของการฟอร์กซอฟต์แวร์

การตัดสินใจฟอร์กซอฟต์แวร์มักเกิดขึ้นจากปัจจัยหลายประการ ดังนี้:

• ความต้องการของผู้ใช้: เมื่อกลุ่มผู้ใช้ต้องการคุณสมบัติที่โครงการต้นฉบับไม่นำเสนอ
• การหยุดชะงักของการพัฒนา: เมื่อโครงการต้นฉบับไม่มีการอัปเดต หรือผู้พัฒนาหลักเลิกดูแลโครงการ
• ความขัดแย้งในชุมชน: เกิดการเห็นต่างในด้านทิศทางการออกแบบ หรือความขัดแย้งระหว่างผู้พัฒนาจนนำไปสู่การแยกตัว

การฟอร์กในซอฟต์แวร์โอเพนซอร์สและซอฟต์แวร์กรรมสิทธิ์

กฎหมายลิขสิทธิ์มีบทบาทสำคัญต่อการฟอร์กซอฟต์แวร์:

ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส (Open Source)

ตามคำนิยามของซอฟต์แวร์เสรี (Free Software) และโอเพนซอร์ส ผู้ใช้มีสิทธิ์ในการคัดลอก แก้ไข และเผยแพร่ซอฟต์แวร์ที่ดัดแปลงได้โดยไม่ต้องขออนุญาตจากผู้พัฒนาเดิม ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้เกิดระบบนิเวศของซอฟต์แวร์ที่หลากหลาย

ซอฟต์แวร์กรรมสิทธิ์ (Proprietary Software)

การฟอร์กซอฟต์แวร์ที่มีลิขสิทธิ์ครอบครอง (เช่น Unix ในยุคแรก) โดยไม่ได้รับอนุญาตอย่างเป็นทางการถือเป็นการละเมิดกฎหมายลิขสิทธิ์

พลวัตของชุมชนและผลลัพธ์ของการฟอร์ก

ในโลกของซอฟต์แวร์เสรี การฟอร์กมักถูกมองว่าเป็นเรื่องละเอียดอ่อน เนื่องจากอาจนำไปสู่การแบ่งแยกชุมชนผู้พัฒนา (Schism) ซึ่ง Eric S. Raymond ระบุว่าการฟอร์กอาจสร้างความขัดแย้งเรื่องความชอบธรรมและทิศทางการออกแบบ

ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้ของการฟอร์ก

David A. Wheeler ได้จำแนกผลลัพธ์ของการฟอร์กไว้ 4 รูปแบบหลัก:

1. การสิ้นสุดของสายฟอร์ก: สายที่แยกออกมาไม่สามารถพัฒนาต่อได้และเลิกราไป (พบบ่อยที่สุด)
2. การรวมสายกลับคืน: สายที่ฟอร์กออกไปได้รับการยอมรับและรวมกลับเข้าเป็นเวอร์ชันหลักของโครงการเดิม
3. การสิ้นสุดของโครงการต้นฉบับ: สายที่ฟอร์กออกไปประสบความสำเร็จมากกว่าจนกลายเป็นมาตรฐานใหม่แทนที่ต้นฉบับ
4. การแยกสายอย่างถาวร: ทั้งสองโครงการพัฒนาแยกจากกันและสร้างจุดเด่นที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน

การจำแนกประเภทการฟอร์กตามระดับความแตกต่าง

Michael Widenius ผู้สร้าง MariaDB ได้เสนอการแบ่งประเภทการฟอร์กตามความสัมพันธ์กับโครงการต้นฉบับ ดังนี้: