ลิฟต์พื้นผิว ระบบขนส่งทางเคเบิลสำหรับกีฬาฤดูหนาว

ลิฟต์พื้นผิว (Surface Lift) คือระบบขนส่งทางเคเบิลประเภทหนึ่งที่ใช้ในกีฬาบนภูเขา เช่น การเล่นสกี สโนว์บอร์ด หรือการปั่นจักรยานภูเขา โดยมีลักษณะเด่นคือผู้โดยสารจะยังคงอยู่บนพื้นผิวหิมะหรือพื้นดินในขณะที่ถูกลากขึ้นสู่ยอดเขา ซึ่งแตกต่างจากลิฟต์ทางอากาศ (Aerial Lifts) เช่น เก้าอี้เลื่อน (Chairlifts) หรือกระเช้ากอนโดลา (Gondola lifts) ที่ยกผู้โดยสารขึ้นจากพื้น

การเปรียบเทียบระหว่างลิฟต์พื้นผิวและลิฟต์ทางอากาศ

ในปัจจุบัน ลิฟต์พื้นผิวได้รับความนิยมน้อยลงเนื่องจากลิฟต์ทางอากาศมีความจุผู้โดยสารสูงกว่าและให้ความสะดวกสบายมากกว่า อย่างไรก็ตาม ลิฟต์พื้นผิวยังคงมีการใช้งานอย่างแพร่หลายในพื้นที่สำหรับผู้เริ่มต้น ลานสกีขนาดเล็ก หรือเส้นทางรอง นอกจากนี้ยังเป็นตัวเลือกหลักสำหรับลานสกีบนธารน้ำแข็ง เนื่องจากโครงสร้างรองรับสามารถยึดกับน้ำแข็งได้ง่ายและสามารถปรับตำแหน่งได้ตามการเคลื่อนตัวของธารน้ำแข็ง

ข้อดีของลิฟต์พื้นผิว

• ความยืดหยุ่น: ผู้โดยสารสามารถออกจากลิฟต์ได้ทุกจุดก่อนถึงยอดเขา
• ความทนทานต่อสภาพอากาศ: สามารถทำงานได้ในสภาวะที่มีลมแรงซึ่งอาจทำให้ลิฟต์ทางอากาศต้องหยุดให้บริการ
• ต้นทุน: มีค่าใช้จ่ายในการติดตั้งและบำรุงรักษาต่ำกว่าลิฟต์ทางอากาศอย่างมาก
• โครงสร้าง: สายเคเบิลมีความยืดหยุ่นในการวางเส้นทางมากกว่า

ข้อจำกัดของลิฟต์พื้นผิว

• ทักษะผู้ใช้งาน: ผู้โดยสารต้องมีทักษะในการทรงตัว โดยเฉพาะผู้เริ่มต้นหรือเด็ก รวมถึงนักสโนว์บอร์ดที่ต้องจัดระเบียบร่างกายให้สอดคล้องกับทิศทางการลาก
• เส้นทาง: บางครั้งอาจไม่มีเส้นทางที่เหมาะสมในการกลับเข้าสู่ลานสกีหลังจากลงจากลิฟต์
• สภาพพื้นผิว: จำเป็นต้องมีพื้นผิวหิมะที่ต่อเนื่องและราบเรียบ
• ประสิทธิภาพ: มีความเร็วต่ำและความจุผู้โดยสารน้อยกว่าลิฟต์ทางอากาศ

ประวัติความเป็นมา

ลิฟต์พื้นผิวเครื่องแรกของโลกถูกสร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1908 โดย Robert Winterhalder ในเมือง Schollach ประเทศเยอรมนี และเริ่มเปิดใช้งานเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1908

ในทวีปอเมริกาเหนือ มีการสร้างระบบลากเลื่อนพลังงานไอน้ำในรัฐแคลิฟอร์เนียเมื่อปี ค.ศ. 1910 และต่อมาในปี ค.ศ. 1933 Alec Foster ได้ติดตั้งระบบลากสำหรับนักสกีโดยเฉพาะที่ Shawbridge รัฐควิเบก ประเทศแคนาดา ซึ่งต่อมาถูกนำไปเลียนแบบและพัฒนาในรัฐเวอร์มอนต์ โดยใช้ล้อหลังของรถยนต์ Ford Model A เป็นตัวขับเคลื่อน ความเรียบง่ายของระบบนี้ช่วยให้กีฬาสกีแพร่หลายมากขึ้นในสหรัฐอเมริกาและยุโรป เนื่องจากทำให้ผู้ที่ไม่มีสมรรถภาพทางกายสูงสามารถเข้าถึงการเล่นสกีได้โดยไม่ต้องเดินขึ้นเขาเอง

ประเภทของลิฟต์พื้นผิว

1. Rope Tow (ระบบลากด้วยเชือก)

เป็นรูปแบบที่เรียบง่ายที่สุด ประกอบด้วยสายเคเบิลหรือเชือกที่วิ่งผ่านล้อรอก (Bullwheel) ขนาดใหญ่ที่ด้านบนและด้านล่าง ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์

• Simple Rope Tow: ผู้โดยสารจับเชือกด้วยมือและถูกลากขึ้นเขา ความชันของเส้นทางจะถูกจำกัดด้วยแรงบีบมือของผู้โดยสาร
• Handle Tow (Pony Lift): พัฒนาต่อยอดโดยการติดตั้งมือจับพลาสติกหรือโลหะไว้บนสายเคเบิล เพื่อให้จับได้ถนัดและสะดวกยิ่งขึ้น

• Nutcracker Tow: สำหรับเส้นทางที่ชันและยาวขึ้น จะมีการใช้รอกรองรับสายเคเบิลให้อยู่ในระดับเอว และใช้ตัวจับแบบ "Nutcracker" ซึ่งเป็นแคลมป์ยึดกับสายรัดสะโพก ทำให้ผู้โดยสารไม่ต้องใช้มือจับเชือกโดยตรง ระบบนี้ยังคงเป็นที่นิยมในลานสกีขนาดเล็ก โดยเฉพาะในนิวซีแลนด์

2. J-bar, T-bar และ Platter Lift

ระบบเหล่านี้ใช้สำหรับลานสกีที่มีความจุต่ำในรีสอร์ตขนาดใหญ่หรือพื้นที่ท้องถิ่น ประกอบด้วยสายเคเบิลวนลูปที่วิ่งผ่านล้อรอก และมีสายเคเบิลแนวตั้งห้อยลงมาพร้อมอุปกรณ์ยึดเกาะ

• T-bar และ J-bar: มีคานรูปตัว T หรือตัว J ซึ่งจะวางไว้ด้านหลังสะโพกของนักสกี หรือระหว่างขาของนักสโนว์บอร์ด เพื่อลากขึ้นเขา
• Platter Lift (Button Lift): ใช้ปุ่มพลาสติกทรงกลม (Platter) วางไว้ระหว่างขาของนักสกี หรือวางไว้ด้านหลังขาหน้าสำหรับนักสโนว์บอร์ด

กลไก J-bar และ T-bar สมัยใหม่ถูกคิดค้นในปี ค.ศ. 1934 โดย Ernst Constam วิศวกรชาวสวิส และเริ่มติดตั้งครั้งแรกที่เมืองดาวอส (Davos) ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ก่อนจะแพร่หลายไปยังฝรั่งเศส สหรัฐอเมริกา และออสเตรเลีย