Teppe Hasanlu เจาะลึกเมืองโบราณและปริศนาทางโบราณคดีในอิหร่าน

Teppe Hasanlu (หรือ Hasanlitepe) เป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญอย่างยิ่งของเมืองโบราณ ตั้งอยู่ในจังหวัดอาเซอร์ไบจานตะวันตกของประเทศอิหร่าน ทางตอนใต้ของทะเลสาบอูร์เมีย ความโดดเด่นของสถานที่แห่งนี้คือการถูกทำลายลงในช่วงปลายศตวรรษที่ 9 ก่อนคริสตกาล ซึ่งเหตุการณ์ดังกล่าวได้ทำให้ชั้นดินหนึ่งของเมืองถูก 'แช่แข็ง' ไว้ในกาลเวลา ส่งผลให้นักโบราณคดีค้นพบอาคาร สิ่งของเครื่องใช้ และโครงกระดูกของผู้เสียชีวิตจากการโจมตีในสภาพที่สมบูรณ์อย่างน่าทึ่ง

ลักษณะทางกายภาพของพื้นที่

Teppe Hasanlu เป็นแหล่งโบราณคดีที่ใหญ่ที่สุดในหุบเขาแม่น้ำกาดาร์ (Gadar River valley) และตั้งอยู่บนที่ราบขนาดเล็กที่เรียกว่าโซลดูซ (Solduz) โครงสร้างของเมืองประกอบด้วย:

• ป้อมปราการกลาง (Citadel): เนินดินที่มีความสูงประมาณ 25 เมตร พร้อมด้วยกำแพงเมืองที่แข็งแกร่งและถนนที่ปูด้วยหิน
• เมืองชั้นนอก (Outer Town): พื้นที่รอบป้อมปราการซึ่งมีความสูงเหนือระดับพื้นดินประมาณ 8 เมตร

ในอดีตพื้นที่แห่งนี้เคยมีขนาดใหญ่กว่านี้มาก แต่ปัจจุบันเหลือพื้นที่ประมาณ 600 เมตร โดยมีส่วนป้อมปราการกลางมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 200 เมตร

ปริศนาทางชาติพันธุ์และภาษา

การระบุตัวตนทางชาติพันธุ์และภาษาของผู้ที่อาศัยอยู่ใน Hasanlu ในยุคสำริดและยุคเหล็กยังคงเป็นหัวข้อที่ถกเถียงกันในหมู่นักวิชาการ หลักฐานทางโบราณคดีเชื่อมโยงสถานที่แห่งนี้กับวัฒนธรรมฮูร์เรียน (Hurrian), ยูราร์เทียน (Urartian) หรือมีเดียน (Median) แต่ไม่มีบันทึกที่เป็นลายลักษณ์อักษรที่ยืนยันภาษาที่ใช้ได้อย่างชัดเจน

การวิเคราะห์ทางพันธุกรรม

การศึกษาทางพันธุกรรมในปี 2022 พบว่าประชากรในยุคเหล็กของ Hasanlu (~1000 ปีก่อนคริสตกาล) มีเชื้อสายจากกลุ่มพรานล่าสัตว์และเก็บของป่าในยุโรปตะวันออก และมีความเชื่อมโยงทางพันธุกรรมกับประชากร Yamnaya ในทุ่งหญ้าสเตปป์ยุคสำริด โดยเฉพาะกลุ่ม Haplogroup R-M12149 (R1b)

สิ่งที่น่าสนใจคือการขาดหายไปของ Haplogroup R1a ซึ่งมักพบในกลุ่มผู้พูดภาษาอินโด-อิหร่าน สิ่งนี้บ่งชี้ว่าผู้คนใน Hasanlu อาจพูดภาษาที่เกี่ยวข้องกับภาษาอาร์เมเนียโบราณ หรือภาษาท้องถิ่นที่ไม่ใช่กลุ่มอินโด-ยูโรเปียน ซึ่งสนับสนุนสมมติฐานที่ว่ากลุ่มผู้พูดภาษาอิหร่านอาจเดินทางมาถึงที่ราบสูงอิหร่านจากเอเชียกลางในช่วงสหัสวรรษแรกก่อนคริสตกาล

ประวัติการขุดค้นทางโบราณคดี

การขุดค้นอย่างเป็นทางการเริ่มต้นขึ้นโดย Aurel Stein ในปี 1936 จากนั้นทางหน่วยงานโบราณคดีของอิหร่านได้ดำเนินการขุดค้นในปี 1947 และ 1949 ต่อมาในช่วงปี 1956 ถึง 1974 ทีมงานจากพิพิธภัณฑ์มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย และพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทน ได้เข้ามาดำเนินการขุดค้นอย่างเป็นระบบรวม 10 ฤดูกาล ภายใต้การนำของ Robert H. Dyson Jr. ซึ่งถือเป็นโครงการที่สร้างนักโบราณคดีตะวันออกใกล้ที่มีชื่อเสียงหลายคน

ความสำคัญระดับโลก

Teppe Hasanlu มีชื่อเสียงโด่งดังจาก "ชามทองคำแห่งฮาซันลู" (Golden bowl of Hasanlu) และด้วยความสำคัญทางประวัติศาสตร์ที่สูงมาก ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2018 องค์การมรดกทางวัฒนธรรม หัตถกรรม และการท่องเที่ยวของอิหร่าน ได้ผลักดันให้แหล่งโบราณคดีแห่งนี้ได้รับการประกาศให้เป็นมรดกโลกโดย UNESCO