ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟไทย

ระบบอาณัติสัญญาณของการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ในปัจจุบันมีการผสมผสานระหว่างเทคโนโลยีสมัยใหม่และระบบดั้งเดิม โดยในเส้นทางหลักได้เปลี่ยนมาใช้ สัญญาณไฟสี (Color Light Signals) และ ระบบอินเตอร์ล็อกกิ้งแบบคอมพิวเตอร์ (Computer-Based Interlocking) เพื่อเพิ่มความปลอดภัยและประสิทธิภาพในการเดินรถ

การพัฒนาระบบควบคุมการเดินรถ

ปัจจุบัน รฟท. กำลังดำเนินการติดตั้งระบบควบคุมการเดินรถจากศูนย์กลาง (Centralized Traffic Control - CTC) เพื่อเชื่อมโยงระบบอาณัติสัญญาณทั่วประเทศเข้าด้วยกันผ่านเครือข่ายใยแก้วนำแสง (Fiber Optic) ซึ่งครอบคลุมถึงโครงการก่อสร้างทางคู่ในเส้นทางหลักที่แยกออกจากกรุงเทพมหานคร

ในด้านเทคโนโลยีการควบคุม การดำเนินงานในช่วงแรกของโครงการทางคู่ใช้ระบบอินเตอร์ล็อกกิ้งแบบดั้งเดิม (เช่น Bombardier INTERFLO 200) แต่โครงการในระยะหลัง รวมถึงโครงการรถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงและโครงการทางคู่ใหม่ๆ ได้ถูกออกแบบให้รองรับการอัปเกรดเป็น ETCS Level 1 (European Train Control System) อย่างไรก็ตาม ในพื้นที่ห่างไกลหรือเส้นทางรองบางแห่ง ยังคงมีการใช้งานสัญญาณแขน (Semaphore Signals) ในระบบทางเดี่ยวอยู่

ระบบสัญญาณไฟสี (Color Light System)

ระบบสัญญาณไฟสีถูกนำมาใช้เพื่อสื่อสารคำสั่งการเดินรถแก่พนักงานขับรถไฟ โดยแบ่งประเภทตามหน้าที่ดังนี้:

สัญญาณเตือน (Distant Signal)

เป็นสัญญาณที่ติดตั้งไว้ก่อนถึงสัญญาณหลัก เพื่อแจ้งให้พนักงานขับรถทราบว่าสัญญาณหลักถัดไปอยู่ในสถานะใด หากสัญญาณเตือนแสดงสีเหลือง หมายถึงสัญญาณหลักถัดไปแสดงสีแดง ให้เตรียมหยุดรถ

สัญญาณหลักและสัญญาณออก (Main / Starter Signal)

• สัญญาณ 3 สี: ประกอบด้วยสีเขียว (ให้เดินรถได้), สีเหลือง (ให้ระวังและเตรียมหยุดที่สัญญาณถัดไป) และสีแดง (ให้หยุดรถ)
• สัญญาณ 2 สี: ประกอบด้วยสีเขียวและสีแดง ใช้ในจุดที่ไม่มีความจำเป็นต้องใช้สัญญาณเตือนล่วงหน้า

สัญญาณพิเศษและสัญญาณช่วย

• สัญญาณทวน (Repeater Signal): ใช้ในกรณีที่ทัศนวิสัยในการมองเห็นสัญญาณหลักถูกบดบัง เช่น ทางโค้งหรือเนินเขา โดยจะใช้ไฟสีขาวแสดงรูปแบบต่างๆ (แนวทแยง, กระพริบ หรือแนวนอน) เพื่อแทนค่าสีเขียว เหลือง และแดง ของสัญญาณหลัก
• สัญญาณเรียก (Call-on Signal): ไฟสีขาว 3 ดวงเรียงเป็นรูปสามเหลี่ยมชี้ขึ้น ใช้สำหรับกรณีฉุกเฉินเพื่อให้ขบวนรถหรือหัวรถจักรผ่านสัญญาณสีแดงได้ภายใต้การควบคุม
• สัญญาณสับเปลี่ยน (Shunt Ahead Signal): ไฟสีขาว 3 ดวงเรียงเป็นรูปสามเหลี่ยมชี้ลง ใช้สำหรับอนุญาตให้หัวรถจักรทำการสับเปลี่ยนขบวนรถ
• สัญญาณสับเปลี่ยนภาคพื้น (Ground Shunt Signal): ติดตั้งในพื้นที่สับเปลี่ยนหรือระหว่างประแจกับสัญญาณหลัก ใช้ไฟสีแดงแนวนอนและสีขาวแนวทแยงเพื่อควบคุมการสับเปลี่ยน

เครื่องหมายบอกทิศทาง (Junction Indicator)

ติดตั้งเหนือสัญญาณหลักหรือสัญญาณออกก่อนถึงประแจ ประกอบด้วยไฟสีขาว 5 ดวงเรียงแนวทแยงชี้ไปทางซ้ายหรือขวา หากเครื่องหมายนี้ทำงาน พนักงานขับรถต้องลดความเร็วตามที่ป้ายจำกัดความเร็วระบุไว้

สัญญาณเตือนจุดตัดทางรถไฟ (Level Crossing Rail Warning Signal)

ติดตั้งไว้ก่อนถึงจุดตัดทางรถไฟ เพื่อแจ้งให้พนักงานขับรถทราบว่าเครื่องกั้นทางรถไฟได้ปิดลงและทางสะดวกให้เดินรถผ่านได้ โดยจะมีป้ายเครื่องหมายเตือนติดตั้งไว้ล่วงหน้า 1 กิโลเมตร หากสัญญาณไม่แสดงสถานะทางสะดวก พนักงานขับรถต้องลดความเร็วและเดินรถด้วยความระมัดระวัง