สนธิสัญญาปิลาร์ รากฐานการจัดระเบียบสหพันธรัฐของอาร์เจนตินา

สนธิสัญญาปิลาร์ (ภาษาสเปน: Tratado del Pilar) เป็นข้อตกลงสำคัญทางการเมืองที่ลงนามร่วมกันระหว่างผู้ปกครองจังหวัดซานตาเฟ (Santa Fe), เอนเตรริโอส (Entre Ríos) และบัวโนสไอเรส (Buenos Aires) ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็รากฐานของการจัดระเบียบการปกครองแบบสหพันธรัฐของประเทศอาร์เจนตินา

สนธิสัญญานี้ลงนามเมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1820 ณ เมืองปิลาร์ จังหวัดบัวโนสไอเรส โดยมีผู้ลงนามสำคัญ ได้แก่ ผู้ว่าการเอสตานิสเลา โลเปซ (Estanislao López) แห่งซานตาเฟ, คาอูดิโย ฟรานซิสโก รามิเรซ (Francisco Ramírez) แห่งเอนเตรริโอส และผู้ว่าการชั่วคราวมานูเอล เด ซาร์ราเตอา (Manuel de Sarratea) แห่งบัวโนสไอเรส โดยการลงนามเกิดขึ้นภายหลังการล่มสลายของรัฐบาลกลางอันเป็นผลมาจากความพ่ายแพ้ในยุทธการที่เซเปดา (Battle of Cepeda)

ข้อกำหนดและสาระสำคัญของสนธิสัญญา

สนธิสัญญาปิลาร์มีวัตถุประสงค์เพื่อยุติความขัดแย้งและสร้างความเป็นเอกภาพในระดับชาติ โดยมีข้อกำหนดหลักดังนี้:

• การยุติการสู้รบ: ยุติการเผชิญหน้าทางทหารระหว่างจังหวัดที่ลงนาม
• การถอนกำลังพล: กำหนดให้มีการถอนกองกำลังทหารออกจากบัวโนสไอเรส
• การนิรโทษกรรม: ประกาศนิรโทษกรรมทั่วไปสำหรับผู้ที่ถูกประหัตประหารทางการเมือง
• เสรีภาพในการเดินเรือ: อนุญาตให้มีการเดินเรืออย่างเสรีในแม่น้ำปารานา (Paraná) และแม่น้ำอุรุกวัย (Uruguay) สำหรับผู้ลงนาม
• การจัดตั้งรัฐบาล: เรียกร้องให้มีการส่งตัวแทนจากแต่ละจังหวัดมารวมตัวกันในสภาที่เมืองซานลอเรนโซ จังหวัดซานตาเฟ ภายใน 60 วัน เพื่อหารือและตัดสินใจเกี่ยวกับรูปแบบการปกครองแบบสหพันธรัฐ

ความขัดแย้งกับโฮเซ เฆร์บาซิโอ อาร์ติกัส

ประเด็นที่สำคัญประการหนึ่งของสนธิสัญญานี้คือการกีดกัน โฮเซ เฆร์บาซิโอ อาร์ติกัส (José Gervasio Artigas) อดีตผู้นำของสันนิบาตประชาชนเสรี (Free Peoples' League) ซึ่งในขณะนั้นพ่ายแพ้ในยุทธการที่ตากัวเรมโบ (Battle of Tacuarembó) ต่อจักรวรรดิบราซิล-โปรตุเกส

อาร์ติกัสซึ่งเคยร่วมต่อสู้กับซานตาเฟและเอนเตรริโอสเพื่อต่อต้านรัฐบาลกลางที่บัวโนสไอเรส มองว่าสนธิสัญญาปิลาร์คือการทรยศจากพันธมิตร อย่างไรก็ตาม เอสตานิสเลา โลเปซ ได้ตอบโต้ว่าข้อตกลงนี้ทำไปเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของภูมิภาค

ผลกระทบและสนธิสัญญาที่ตามมา

สนธิสัญญาปิลาร์เป็นจุดเริ่มต้นของชุดข้อตกลงเพื่อสร้างเสถียรภาพในภูมิภาค โดยมีสนธิสัญญาที่สำคัญตามมาดังนี้:

1. สนธิสัญญาเบเนกัส (Treaty of Benegas): ข้อตกลงป้องกันร่วมกันระหว่างซานตาเฟและบัวโนสไอเรส เพื่อต่อต้านการขยายอำนาจของเอนเตรริโอส
2. สนธิสัญญาจตุภาคี (Quadrilateral Treaty): ลงนามในอีกสองปีต่อมา โดยรวมผู้ลงนามจากสนธิสัญญาปิลาร์และเพิ่มจังหวัดกอร์เรียนเตส (Corrientes) เข้ามาเป็นสมาชิก

ความสำคัญทางกฎหมายของสนธิสัญญาปิลาร์ยังคงปรากฏอยู่ในคำปรารภของรัฐธรรมนูญอาร์เจนตินา ค.ศ. 1853 ซึ่งระบุว่าสนธิสัญญานี้เป็นหนึ่งใน "ข้อตกลงที่มีอยู่ก่อนหน้า" (pre-existing pacts) ที่รัฐธรรมนูญฉบับนี้ยึดถือและปฏิบัติตาม