ภาษาถูเจีย (Tujia Language) ภาษาโบราณแห่งมณฑลหูหนาน

ภาษาถูเจีย (Tujia language) เป็นภาษาในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต (Sino-Tibetan) ซึ่งพูดโดยชาวถูเจียในมณฑลหูหนาน ประเทศจีน ภาษาถูเจียมีความน่าสนใจในเชิงภาษาศาสตร์เนื่องจากถูกจัดอยู่ในกลุ่มที่ ไม่สามารถระบุประเภทที่แน่นอนได้ (unclassified) ภายในตระกูลภาษาจีน-ทิเบต เนื่องจากได้รับอิทธิพลอย่างมากจากภาษาข้างเคียง โดยเฉพาะภาษาจีน

การแบ่งประเภทและลักษณะทางภาษา

ภาษาถูเจียแบ่งออกเป็นสองสำเนียงหลักที่แตกต่างกันจนไม่สามารถสื่อสารกันเข้าใจได้ (mutually unintelligible) ได้แก่:

• ภาษาถูเจียเหนือ (Northern Tujia): หรือเรียกว่า Bifzixsar มีผู้พูดประมาณ 70,000 คน (ข้อมูลปี 2005)
• ภาษาถูเจียใต้ (Southern Tujia): หรือเรียกว่า Mongrzzirhof มีผู้พูดประมาณ 1,500 คน (ข้อมูลปี 2005)

ลักษณะเด่นทางไวยากรณ์และสัทศาสตร์

ทั้งสองสำเนียงเป็นภาษาที่มีวรรณยุกต์ (tonal languages) โดยมีโครงสร้างเสียงวรรณยุกต์ที่คล้ายคลึงกัน อย่างไรก็ตาม มีความแตกต่างในด้านพยัญชนะและสระ ดังนี้:

ในด้านไวยากรณ์ คำกริยาของภาษาถูเจียมีการแบ่งแยก Active Voice (กรรตุวาจก) และ Passive Voice (กรรมวาจก) อย่างชัดเจน นอกจากนี้ คำสรรพนามยังมีการแบ่งแยกเอกพจน์ พหูพจน์ รวมถึงการแบ่งกรณีพื้นฐาน (basic case) และกรณีแสดงความเป็นเจ้าของ (possessive case)

ชื่อเรียกและที่มา

คำว่า "ถูเจีย" (Tujia) ในภาษาจีนมีความหมายตรงตัวว่า "คนพื้นเมือง" ซึ่งเป็นชื่อที่ชาวฮั่นใช้เรียกพวกเขาเนื่องจากสถานะการเป็นชนพื้นเมืองในพื้นที่นั้น ในทางกลับกัน ชาวถูเจียเรียกชาวฮั่นว่า "เค่อเจีย" (Kejia) ซึ่งมีความหมายว่า "แขก" หรือผู้มาเยือน (ซึ่งเป็นคำเดียวกับที่ใช้เรียกชาวฮากกา)

การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์

ผู้พูดภาษาถูเจียส่วนใหญ่ตั้งถิ่นฐานอยู่ในเขตปกครองตนเองเซียงซีถูเจียและเมี้ยว (Xiangxi Tujia and Miao Autonomous Prefecture) โดยภาษาถูเจียเหนือจะแพร่หลายในหลายอำเภอ เช่น อำเภอหลงซาน (Longshan), อำเภอยงซุ่น (Yongshun) และอำเภอกูจาง (Guzhang) ในขณะที่ภาษาถูเจียใต้ถูกจำกัดวงแคบอยู่ในหมู่บ้านเพียงไม่กี่แห่งในตำบลถันซี (Tanxi Township) อำเภอหลูซี (Luxi County)