รางวัลพิพิธภัณฑ์แห่งปีของสหราชอาณาจักร

รางวัลพิพิธภัณฑ์แห่งปี (Museum of the Year Award) เป็นรางวัลประจำปีที่มอบให้กับพิพิธภัณฑ์หรือหอศิลป์ในสหราชอาณาจักรที่มีผลงานโดดเด่นในด้าน "จินตนาการ นวัตกรรม และความเป็นเลิศ" (track record of imagination, innovation and excellence) โดยมีมูลค่ารางวัลสูงถึง 100,000 ปอนด์ ซึ่งถือเป็นรางวัลทางศิลปะเดี่ยวที่ใหญ่ที่สุดในสหราชอาณาจักร และเป็นรางวัลสำหรับพิพิธภัณฑ์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก

รางวัลนี้เปิดโอกาสให้สถาบันทุกขนาด ไม่ว่าจะเป็นพิพิธภัณฑ์ระดับชาติขนาดใหญ่หรือหอศิลป์ท้องถิ่นขนาดเล็กทั่วสหราชอาณาจักรสามารถส่งผลงานเข้าประกวดได้ โดยคณะกรรมการจะพิจารณาจากผลงานที่ดำเนินการในช่วงปีปฏิทินก่อนหน้าเป็นหลัก

ประวัติความเป็นมาและการเปลี่ยนแปลง

รางวัลนี้มีการเปลี่ยนแปลงชื่อและผู้สนับสนุนมาหลายครั้งตามยุคสมัย ดังนี้:

• ยุค National Heritage (1973–2000): ในช่วงแรก รางวัลนี้ถูกมอบโดยองค์กรการกุศล National Heritage
• การก่อตั้ง Museum Prize Trust (2001): มีการจัดตั้ง Museum Prize Trust เพื่อรวมรางวัลจากสี่แหล่ง ได้แก่ Museums Association, Art Fund, Campaign for Museums และรางวัลเดิมของ National Heritage ให้กลายเป็นรางวัลเดียว
• ยุค Gulbenkian Prize (2003–2007): เริ่มมอบรางวัลในชื่อ Gulbenkian Prize โดยได้รับการสนับสนุนหลักจากมูลนิธิ Calouste Gulbenkian จากกรุงลิสบอน
• ยุค Art Fund Prize (2008–2012): ตั้งแต่ปี 2008 เป็นต้นมา Art Fund ได้เข้ามาเป็นผู้สนับสนุนหลักและเปลี่ยนชื่อรางวัลเป็น Art Fund Prize
• ยุค Museum of the Year (2013–ปัจจุบัน): รางวัลได้เปลี่ยนชื่อเป็น "Museum of the Year" อย่างเป็นทางการในช่วงปลายปี 2012 และเริ่มใช้ชื่อนี้ในการมอบรางวัลครั้งแรกในปี 2013

รางวัล Clore สำหรับการเรียนรู้ในพิพิธภัณฑ์

ตั้งแต่ปี 2011 ได้มีการเพิ่มรางวัล Clore Award for Museum Learning ซึ่งมีมูลค่า 10,000 ปอนด์ สนับสนุนโดยมูลนิธิ Clore Duffield Foundation รางวัลนี้มอบให้กับพิพิธภัณฑ์หรือหอศิลป์ที่มีคุณภาพในการจัดการเรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชน (ตั้งแต่อายุเริ่มแรกจนถึง 25 ปี) ทั้งในและนอกสถานศึกษา

ในช่วงสองปีแรก รางวัล Clore มีการคัดเลือกผู้เข้ารอบแยกต่างหาก แต่ตั้งแต่ปี 2013 เป็นต้นมา รางวัลนี้จะมอบให้กับสถาบันที่ติดอันดับผู้เข้ารอบสุดท้าย (Shortlist) ของรางวัลพิพิธภัณฑ์แห่งปี ซึ่งในขณะนั้นจำนวนผู้เข้ารอบสุดท้ายได้ขยายจาก 4 แห่ง เป็น 10 แห่ง

รายชื่อผู้ได้รับรางวัลและผู้เข้ารอบที่สำคัญ

ยุค Gulbenkian Prize (2003–2007)

ตัวอย่างสถาบันที่ได้รับรางวัลและเข้ารอบในช่วงนี้ ได้แก่:

• Clifton Park Museum (Rotherham, South Yorkshire) - โครงการชุมชนความทรงจำ
• Natural History Museum (London) - ศูนย์ Darwin Centre ระยะที่หนึ่ง
• Discovery Point (Dundee) - RRS Discovery

ยุค Art Fund Prize และ Museum of the Year

รางวัลในยุคหลังมุ่งเน้นไปที่การสร้างประสบการณ์การมีส่วนร่วมของผู้เข้าชม และการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้ในการเล่าเรื่อง ซึ่งทำให้พิพิธภัณฑ์ขนาดเล็กในท้องถิ่นมีโอกาสได้รับรางวัลเทียบเท่ากับพิพิธภัณฑ์ระดับชาติ