ปฏิญญาปารีสว่าด้วยทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด ปี 2012

ปฏิญญาปารีสว่าด้วยทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด (Paris Declaration on Open Educational Resources) หรือที่รู้จักในชื่อ UNESCO 2012 Paris OER Declaration เป็นเอกสารสำคัญที่เรียกร้องให้รัฐบาลประเทศต่างๆ ส่งเสริมการใช้ทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด (Open Educational Resources หรือ OER) และผลักดันให้สื่อการเรียนการสอนที่ได้รับเงินสนับสนุนจากภาครัฐถูกเผยแพร่ในรูปแบบที่สามารถนำไปใช้ซ้ำได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

การจัดทำและที่มา

ในเดือนมิถุนายน ปี 2012 องค์การยูเนสโก (UNESCO) ร่วมกับเครือข่ายการเรียนรู้แห่งเครือจักรภพ (Commonwealth of Learning หรือ COL) ได้จัดการประชุม World OER Congress ขึ้น ณ สำนักงานใหญ่ของยูเนสโกในกรุงปารีส โดยได้รับการสนับสนุนด้านงบประมาณจากมูลนิธิ William and Flora Hewlett Foundation

การประชุมครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงที่ขบวนการทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด (OER) มีอายุครบหนึ่งทศวรรษ โดยคำว่า "Open Educational Resources" ถูกนำมาใช้เป็นครั้งแรกในการประชุมของยูเนสโกเมื่อปี 2002 ผลจากการประชุมในครั้งนี้ นำไปสู่การร่างและรับรองปฏิญญา 10 ประการ เมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2012 เพื่อเรียกร้องให้รัฐสมาชิกตระหนักถึงประโยชน์ของการศึกษาแบบเปิด

เนื้อหาและคำนิยาม

ปฏิญญานี้ได้รับอิทธิพลจากหลักการสิทธิมนุษยชนสากล โดยอ้างอิงจากข้อ 26 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (Universal Declaration on Human Rights) ที่ระบุว่า "ทุกคนมีสิทธิในการศึกษา" และข้อ 13.1 ของกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights) ที่รับรองสิทธิในการศึกษาของทุกคน

นิยามของ OER

ปฏิญญาปารีสได้ให้คำนิยามของ ทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด (OER) ไว้ดังนี้:

"สื่อการสอน การเรียนรู้ และการวิจัยในทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบดิจิทัลหรือไม่ก็ตาม ซึ่งอยู่ในโดเมนสาธารณะ (Public Domain) หรือได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตแบบเปิด (Open License) ที่อนุญาตให้ผู้อื่นสามารถเข้าถึง ใช้งาน ปรับปรุง และเผยแพร่ซ้ำได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย หรือมีข้อจำกัดเพียงเล็กน้อย"

ข้อเสนอแนะ 10 ประการสำหรับรัฐบาล

ปฏิญญาฉบับนี้ได้เสนอแนวทางให้รัฐบาลดำเนินการในด้านต่างๆ ดังนี้:

• สร้างความตระหนักรู้และส่งเสริมการใช้ OER
• สนับสนุนสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ICT)
• เสริมสร้างการพัฒนาแผนยุทธศาสตร์และนโยบายเกี่ยวกับ OER
• ส่งเสริมความเข้าใจและการใช้กรอบสัญญาอนุญาตแบบเปิด (Open Licensing Frameworks)
• สนับสนุนการสร้างขีดความสามารถในการพัฒนาสื่อการเรียนรู้ที่มีคุณภาพอย่างยั่งยืน
• สร้างพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์เพื่อขับเคลื่อน OER
• ส่งเสริมการพัฒนาและปรับปรุง OER ให้สอดคล้องกับความหลากหลายทางภาษาและบริบททางวัฒนธรรม
• สนับสนุนการวิจัยเกี่ยวกับ OER
• อำนวยความสะดวกในการค้นหา การเรียกใช้ และการแบ่งปัน OER
• ส่งเสริมการใช้สัญญาอนุญาตแบบเปิดสำหรับสื่อการศึกษาที่ผลิตด้วยงบประมาณภาครัฐ

ผลกระทบและการต่อยอด

นอกเหนือจากปฏิญญาปารีส ยูเนสโกและ COL ได้ดำเนินโครงการในระดับภูมิภาคและระดับชาติเพื่อกระตุ้นให้รัฐบาลทั่วโลกนำนโยบาย OER ไปปรับใช้ อย่างไรก็ตาม รายงานการทบทวนของยูเนสโกในปี 2015 ระบุว่าผลกระทบต่อนโยบายภาครัฐในภาพรวมยังอยู่ในระดับ "ปานกลาง" (modest) แม้จะมีตัวอย่างความสำเร็จในบางพื้นที่

ปฏิญญาปารีสถือเป็นรากฐานสำคัญที่นำไปสู่การจัดทำ แผนปฏิบัติการลูบลิยานา (Ljubljana Action Plan) ในปี 2017 และ ข้อเสนอแนะของยูเนสโกว่าด้วยทรัพยากรการศึกษาแบบเปิด (UNESCO OER Recommendation) ในปี 2019 นอกจากนี้ ยังเป็นต้นแบบให้กับ ปฏิญญาการศึกษาแบบเปิดของสกอตแลนด์ (Scottish Open Education Declaration) ในปี 2013 อีกด้วย