ปฏิบัติการสหประชาชาติในคองโก (ONUC) ภารกิจรักษาสันติภาพครั้งสำคัญ

ปฏิบัติการสหประชาชาติในคองโก (ฝรั่งเศส: Opération des Nations Unies au Congo หรือตัวย่อ ONUC) คือกองกำลังรักษาสันติภาพของสหประชาชาติที่ถูกส่งไปยังสาธารณรัฐคองโกในปี 1960 เพื่อตอบสนองต่อวิกฤตการณ์คองโก (Congo Crisis) ซึ่งถือเป็นภารกิจรักษาสันติภาพครั้งแรกของ UN ที่มีขีดความสามารถทางทหารอย่างมีนัยสำคัญ และยังคงเป็นหนึ่งในปฏิบัติการที่ใหญ่ที่สุดทั้งในด้านขนาดและขอบเขต

จุดเริ่มต้นของวิกฤตการณ์

หลังจากคองโกได้รับเอกราชจากเบลเยียมเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 1960 ประเทศได้ตกอยู่ในสภาวะโกลาหลและไร้ระเบียบ เนื่องจากนายพล Émile Janssens ผู้บัญชาการกองทัพ (Force Publique) ปฏิเสธที่จะให้เจ้าหน้าที่ชาวแอฟริกันขึ้นมาดำรงตำแหน่งแทนอย่างรวดเร็ว นำไปสู่การก่อจลาจลและการก่อกบฏ

รัฐบาลเบลเยียมได้ส่งกองทัพกลับเข้ามาในคองโกโดยอ้างว่าเพื่อรักษาความสงบและปกป้องพลเมืองของตน ซึ่งรัฐบาลคองโกมองว่าเป็นการรุกรานแบบอาณานิคมใหม่ (Neo-colonial aggression) โดยเฉพาะในจังหวัดกาตังกา (Katanga) ซึ่งอุดมไปด้วยแร่ธาตุสำคัญ เช่น ทองแดง โคบอลต์ เพชร และยูเรเนียม

บทบาทของสหประชาชาติ

เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 1960 คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติได้ผ่านมติที่ 143 เรียกร้องให้เบลเยียมถอนทหารและอนุญาตให้เลขาธิการสหประชาชาติให้ความช่วยเหลือทางทหารแก่รัฐบาลคองโก กองกำลัง UN ชุดแรกซึ่งส่วนใหญ่มาจากรัฐในแอฟริกาและเอเชียได้เดินทางถึงคองโกในวันถัดมา

การขยายขอบเขตภารกิจ

เนื่องจากสถานการณ์ที่เลวร้ายลง รวมถึงการลอบสังหารนายกรัฐมนตรี Patrice Lumumba และการแทรกแซงจากทหารรับจ้างต่างชาติ ภารกิจของ ONUC จึงขยายครอบคลุมถึง:

• การปกป้องบูรณภาพแห่งดินแดนและเอกราชทางการเมืองของคองโก
• การป้องกันสงครามกลางเมือง
• การขับไล่กองกำลังติดอาวุธต่างชาติที่ไม่ได้รับอนุญาตออกไปจากพื้นที่

ในช่วงสูงสุด กองกำลัง UN มีบุคลากรทางทหารเกือบ 20,000 นายจากกว่าสองโหลประเทศ โดยมีอินเดีย ไอร์แลนด์ และสวีเดน เป็นผู้นำหลัก

การสิ้นสุดปฏิบัติการ

ระหว่างเดือนกันยายน 1961 ถึงธันวาคม 1962 ONUC ได้เปลี่ยนบทบาทจากกองกำลังรักษาสันติภาพเป็นกองกำลังทางทหาร และเข้าปะทะกับกองกำลังแบ่งแยกดินแดนและทหารรับจ้าง หลังจากจังหวัดกาตังกาถูกรวมกลับเข้าสู่ส่วนกลางในเดือนกุมภาพันธ์ 1963 ภารกิจ ONUC จึงค่อยๆ ลดบทบาทลงและเปลี่ยนเป็นการให้ความช่วยเหลือทางพลเรือนแทน จนกระทั่งถอนกำลังทั้งหมดในวันที่ 30 มิถุนายน 1964