ขบวนรถไฟหลวงแห่งรัฐวิกตอเรีย

ขบวนรถไฟหลวงแห่งรัฐวิกตอเรีย (Victorian Railways Royal Train) เป็นขบวนรถไฟพิเศษของการรถไฟรัฐวิกตอเรีย (Victorian Railways - VR) ในประเทศออสเตรเลีย ซึ่งจัดตั้งขึ้นเพื่อใช้ในการรับรองและขนส่งสมาชิกของราชวงศ์ในระหว่างการเสด็จประพาสพื้นที่ต่างๆ ภายในเครือข่ายรถไฟของรัฐวิกตอเรีย นอกจากนี้ ตู้รถไฟชุดนี้ยังถูกนำมาใช้ในขบวนรถไฟสำหรับผู้สำเร็จราชการ (Vice-regal trains) เพื่อรับรองผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งออสเตรเลียและผู้ว่าการรัฐวิกตอเรีย โดยขบวนรถไฟหลวงขบวนสุดท้ายได้ปฏิบัติหน้าที่ในปี ค.ศ. 1988

การดำเนินงานและมาตรฐานความปลอดภัย

ขบวนรถไฟหลวงมักใช้ตู้รถไฟที่ถูกแยกไว้สำหรับวัตถุประสงค์นี้โดยเฉพาะ เพื่อความปลอดภัยและความมั่นใจในการเดินทาง มักมีการใช้หัวรถจักรคู่ (Double headed locomotives) เพื่อลดความเสี่ยงที่ขบวนรถจะหยุดชะงักหากหัวรถจักรตัวใดตัวหนึ่งขัดข้อง และในบางกรณีจะมีการใช้หัวรถจักรตัวที่สามวิ่งนำหน้าขบวนรถเพื่อตรวจสอบว่าเส้นทางข้างหน้าว่างและปลอดภัย

เอกลักษณ์ที่สำคัญของขบวนรถไฟหลวงคือการติดตั้งป้ายชื่อพิเศษ (Headboard) ที่มีตราแผ่นดินของราชวงศ์ติดไว้ที่ด้านหน้าของหัวรถจักรนำขบวน

ตู้รถไฟหลวง (State Cars)

ในการดำเนินงานของการรถไฟรัฐวิกตอเรีย มีตู้รถไฟพิเศษ 5 ตู้ที่ถูกกำหนดให้เป็นตู้รถไฟหลวงและใช้ในภารกิจพิเศษ โดยใช้ชื่อเรียกตั้งแต่ State Car 1 ถึง State Car 5

รายละเอียดของตู้รถไฟแต่ละรุ่น

• State Car 1: เริ่มให้บริการในปี ค.ศ. 1890 ในชื่อ Enterprise ต่อมาถูกเปลี่ยนชื่อในปี ค.ศ. 1900 และถูกรื้อถอนในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1956
• State Car 2 และ 3: เริ่มให้บริการในปี ค.ศ. 1901 และถูกดัดแปลงเพื่อใช้งานในวัตถุประสงค์อื่นในปี ค.ศ. 1919
• State Car 4: สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1912 โดยใช้การออกแบบตู้รถไฟประเภท E (E type) ซึ่งเป็นไม้ที่ทันสมัยที่สุดในขณะนั้น ภายในประกอบด้วยระเบียงชมวิว ห้องนอนสำหรับผู้ว่าการรัฐและภริยา (ซึ่งสามารถกั้นห้องได้) ห้องอาหาร ห้องครัว ห้องน้ำแยกชาย-หญิง (พร้อมอ่างอาบน้ำ ฝักบัว และโถสุขภัณฑ์) และที่พักสำหรับนางสนองพระโอษฐ์และเจ้าหน้าที่สนับสนุน โดยมีที่นอนทั้งหมด 9 แห่ง ปัจจุบันตู้รถไฟนี้เป็นของ VicTrack Heritage และได้รับการดูแลโดยศูนย์มรดกทางรถไฟเซย์มัวร์ (Seymour Railway Heritage Centre)
• State Car 5: สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1951 โดยใช้การออกแบบตู้รถไฟประเภท S (S type) ซึ่งเป็นเหล็กและติดตั้งระบบปรับอากาศ ภายในมีห้องครัว พื้นที่นั่งเล่น/รับประทานอาหาร ห้องนอนหลักสองห้องพร้อมห้องน้ำในตัว ห้องพักสำหรับผู้ติดตามสองห้อง และห้องน้ำส่วนกลางอีกหนึ่งห้อง ตู้รถไฟนี้เคยจัดแสดงในงาน Centenary Exhibition ปี ค.ศ. 1954 และถูกส่งมอบให้ศูนย์มรดกทางรถไฟเซย์มัวร์เช่นกัน

นอกจากนี้ยังมีตู้รถไฟ Mitta Mitta ซึ่งดัดแปลงจาก BRS 228 เพื่อใช้เป็นตู้สนับสนุนสำหรับ State Car 5 ในปี ค.ศ. 1994 แต่ไม่ได้ถูกนำมาใช้งานจริง และตู้ Norman ซึ่งเดิมเป็นตู้เลานจ์ของขบวนรถไฟ Spirit of Progress ที่ถูกนำมาใช้ในขบวนรถไฟหลวงด้วย

ประวัติการใช้งานที่สำคัญ

ขบวนรถไฟหลวงถูกใช้ในเหตุการณ์สำคัญหลายครั้ง ดังนี้:

• มิถุนายน ค.ศ. 1867: ขบวนรถไฟหลวงขบวนแรกนำอัลเฟรด ดยุกแห่งเอดินบะระ เสด็จไปยังเมืองบัลลารัต แคสเซิลเมน และเบนดิโก
• พฤษภาคม ค.ศ. 1901: การจัดตั้งขบวนรถไฟหลวงแบบสมบูรณ์ครั้งแรก เพื่อรับรองการเสด็จเยือนของดยุกและดัชเชสแห่งคอร์นวอลล์และยอร์ก (ต่อมาคือพระเจ้าจอร์จที่ 5 และพระราชินีแมรี)
• พฤษภาคม/มิถุนายน ค.ศ. 1920: การเสด็จประพาสของเจ้าชายเวลส์ (ต่อมาคือพระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 8)
• พฤษภาคม ค.ศ. 1927: ดยุกและดัชเชสแห่งยอร์ก (ต่อมาคือพระเจ้าจอร์จที่ 6 และสมเด็จพระราชินีเอลิซาเบธ) เสด็จจากเมลเบิร์นไปยังจีลองและเซย์มัวร์
• ตุลาคม ค.ศ. 1934: ดยุกแห่งกลอสเตอร์ เสด็จจากแบร์นสเดลไปยังเมลเบิร์นเพื่อร่วมงานฉลองครบรอบ 100 ปีของเมืองเมลเบิร์น
• มีนาคม ค.ศ. 1958: สมเด็จพระราชินีนาถพระพันปีหลวง (Queen Mother) เสด็จจากบัลลารัตไปยังเมลเบิร์น โดยใช้หัวรถจักรประเภท S สองตัวลากจูง
• ตุลาคม ค.ศ. 1975: เจ้าหญิงมาร์กาเร็ต เสด็จจากเมลเบิร์นไปยังเมืองโมและเสด็จกลับ โดยใช้หัวรถจักรไฟฟ้า L1150
• เมษายน ค.ศ. 1983: เจ้าชายชาร์ลส์และเจ้าหญิงไดอานา เสด็จจากสถานีสเปนเซอร์สตรีทไปยังเมืองบัลลารัต

ในด้านรูปลักษณ์ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1954 ตู้รถไฟหลวงถูกทาสีน้ำเงินเข้มตัดด้วยเส้นสีทอง (Royal Blue and Gold) ตามมาตรฐานของขบวนรถไฟ Spirit of Progress จนกระทั่งการเสด็จประพาสในปี ค.ศ. 1988 ซึ่งมีการใช้สีเทาและขาวตัดด้วยสีส้มและเขียว (Executive livery) ภายใต้การดำเนินงานของ V/Line