กลุ่มวากเนอร์ กองกำลังทหารรับจ้างรัสเซียและบทบาทในความขัดแย้งระดับโลก

กลุ่มวากเนอร์ (รัสเซีย: Частная военная компания «Вагнер»; อังกฤษ: Wagner Group) หรือชื่ออย่างเป็นทางการคือ PMC Wagner เป็นบริษัททหารเอกชน (Private Military Company - PMC) ของรัสเซียที่ได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐบาล โดยมีบทบาทสำคัญในการดำเนินปฏิบัติการทางทหารในหลายภูมิภาคทั่วโลก เพื่อส่งเสริมผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์ของสหพันธรัฐรัสเซียในลักษณะของกองกำลังตัวแทน (Proxy Force)

โครงสร้างและการบริหารงาน

กลุ่มวากเนอร์ถูกควบคุมโดย เยฟเกนี ปริโกซิน (Yevgeny Prigozhin) อดีตพันธมิตรใกล้ชิดของประธานาธิบดีวลาดีมีร์ ปูติน จนกระทั่งปี 2023 โดยกลุ่มนี้ได้ใช้โครงสร้างพื้นฐานและทรัพยากรของกองทัพรัสเซียในการปฏิบัติการ แม้ว่าในทางกฎหมาย บริษัททหารเอกชนจะเป็นสิ่งผิดกฎหมายภายใต้กฎหมายของรัสเซีย แต่รัฐบาลรัสเซียได้ใช้กลุ่มวากเนอร์เป็นเครื่องมือในการดำเนินนโยบายต่างประเทศที่ต้องการปฏิเสธความรับผิดชอบ (Plausible Deniability) เมื่อเกิดความผิดพลาดหรือการละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศ

ปฏิบัติการทางทหารที่สำคัญ

กลุ่มวากเนอร์มีส่วนร่วมในความขัดแย้งหลายแห่งทั่วโลก โดยมีจุดมุ่งหมายทั้งในด้านการทหารและการเข้าถึงทรัพยากรธรรมชาติ:

• สงครามในยูเครน: มีบทบาทโดดเด่นในการรุกรานยูเครนโดยรัสเซีย โดยเฉพาะในยุทธการที่เมืองบักมุต (Battle of Bakhmut) และโซเลดาร์ (Battle of Soledar) ซึ่งมีการใช้ทหารเกณฑ์จากเรือนจำจำนวนมากในการรบ
• สงครามกลางเมืองซีเรีย: ปฏิบัติการสนับสนุนรัฐบาลของประธานาธิบดี บาชาร์ อัล-อัสซาด รวมถึงการยึดครองพื้นที่แหล่งน้ำมันและก๊าซในทะเลทรายซีเรีย
• แอฟริกา: ดำเนินการในสาธารณรัฐแอฟริกากลาง (CAR), มาลี และลิเบีย โดยให้บริการด้านความมั่นคงและการฝึกทหาร แลกกับการสัมปทานเหมืองแร่ทองคำและเพชร
• ภูมิภาคอื่น ๆ: มีรายงานการปฏิบัติการในเวเนซุเอลาและโมซัมบิก เพื่อให้การสนับสนุนทางยุทธวิธีแก่รัฐบาลท้องถิ่น

การกบฏของวากเนอร์ปี 2023

ในเดือนมิถุนายน 2023 เยฟเกนี ปริโกซิน ได้นำกองกำลังวากเนอร์ก่อการกบฏระยะสั้น โดยการยึดเมืองรอสโตฟ-นา-โดนู และเคลื่อนทัพมุ่งหน้าสู่กรุงมอสโก เพื่อประท้วงการบริหารงานของกระทรวงกลาโหมรัสเซีย ความขัดแย้งนี้ถือเป็นความท้าทายต่ออำนาจของประธานาธิบดีปูตินที่รุนแรงที่สุดในรอบหลายทศวรรษ แม้การกบฏจะยุติลงด้วยข้อตกลงประนีประนอม แต่เหตุการณ์นี้ได้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจภายในกลุ่มวากเนอร์ในเวลาต่อมา

ข้อกล่าวหาด้านการละเมิดสิทธิมนุษยชน

กลุ่มวากเนอร์ถูกกล่าวหาจากองค์กรระหว่างประเทศและรัฐบาลหลายประเทศว่าก่ออาชญากรรมสงคราม รวมถึงการสังหารหมู่พลเรือน การทรมาน และการประหารชีวิตนักโทษที่ไม่ได้รบ ซึ่งเกิดขึ้นทั้งในยูเครน ซีเรีย และแอฟริกา