กระแสน้ำในทางอุทกวิทยา ความเข้าใจพื้นฐานเกี่ยวกับทิศทางและการไหลของน้ำ

ในทางอุทกวิทยา กระแสน้ำ (Current) คือการไหลของน้ำในทิศทางใดทิศทางหนึ่งโดยเฉพาะ ซึ่งการไหลนี้จะมีความแตกต่างกันไปตามพื้นที่และเวลา โดยปัจจัยที่ส่งผลต่อความเร็วและทิศทางของกระแสน้ำ ได้แก่ อัตราการไหล (Flow rate), ความลาดชันของลำน้ำ (Stream gradient) และลักษณะทางเรขาคณิตของช่องทางน้ำ (Channel geometry)

ปัจจัยที่มีผลต่อกระแสน้ำ

กระแสน้ำไม่ได้ไหลในทิศทางเดียวเสมอไป โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีปัจจัยภายนอกเข้ามาเกี่ยวข้อง ดังนี้:

• พื้นที่น้ำขึ้นน้ำลง (Tidal Zones): ในบริเวณนี้ กระแสน้ำและลำน้ำอาจมีการไหลย้อนกลับในช่วงน้ำขึ้น (Flood tide) ก่อนที่จะไหลกลับไปในทิศทางเดิมในช่วงน้ำลง (Ebb tide)
• ระดับโลก (Global Scale): สำหรับกระแสน้ำในมหาสมุทร ลมและแรงหมุนของโลก (Coriolis effect) มีอิทธิพลอย่างมากต่อทิศทางการไหลของน้ำในระดับมหาสมุทร

การระบุทิศทางในลำน้ำและแม่น้ำ

ในลำน้ำหรือแม่น้ำ กระแสน้ำจะถูกขับเคลื่อนด้วยแรงโน้มถ่วงของโลก โดยมีคำศัพท์ที่ใช้ระบุทิศทางดังนี้:

• ต้นน้ำ (Upstream): หมายถึงทิศทางที่มุ่งหน้าไปยังแหล่งกำเนิดของลำน้ำหรือแม่น้ำ ซึ่งเป็นทิศทางที่สวนทางกับกระแสการไหลของน้ำ
• ปลายน้ำ (Downstream): หมายถึงทิศทางที่มุ่งหน้าไปยังปากแม่น้ำ ซึ่งเป็นทิศทางที่กระแสน้ำไหลไป
• ฝั่งซ้ายและฝั่งขวา (Left and Right Bank): การระบุฝั่งซ้ายและฝั่งขวาของแม่น้ำจะยึดตามทิศทางการไหลของน้ำ โดยมองจากทิศทางที่ไหลลงสู่ปลายน้ำ