เมืองวังกานุย ประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ของเมืองท่าริมแม่น้ำในนิวซีแลนด์

วังกานุย (Whanganui) หรือบางครั้งสะกดว่า Wanganui เป็นเมืองในภูมิภาคมานาวาทู-วังกานุย (Manawatū-Whanganui) ตั้งอยู่บนชายฝั่งตะวันตกของเกาะเหนือ ประเทศนิวซีแลนด์ โดยมีจุดเด่นคือตั้งอยู่บริเวณปากแม่น้ำวังกานุย ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือที่ยาวที่สุดในนิวซีแลนด์

ในด้านประชากร วังกานุยเป็นเขตเมืองที่มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับ 19 ของประเทศ และเป็นอันดับ 2 ในภูมิภาคมานาวาทู-วังกานุย โดยมีประชากรประมาณ 42,800 คน (ข้อมูล ณ เดือนมิถุนายน 2025) เมืองนี้เป็นบ้านเกิดบรรพบุรุษของเผ่า Te Āti Haunui-a-Pāpārangi และเผ่ามาวรีอื่นๆ ในพื้นที่

ประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐาน

การตั้งถิ่นฐานของชาวมาวรี

พื้นที่บริเวณปากแม่น้ำวังกานุยเป็นแหล่งตั้งถิ่นฐานสำคัญของชาวมาวรีตั้งแต่ยุคก่อนยุโรป โดยมีป้อมปราการ (pā) ที่ชื่อว่า Pūtiki ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของกลุ่ม hapū Ngāti Tupoho แห่งเผ่า Te Āti Haunui-a-Pāpārangi ชื่อของ Pūtiki มีที่มาจากตำนานของนักสำรวจ Tamatea Pōkai Whenua ที่ส่งคนรับใช้ขึ้นฝั่งเพื่อหาป่าน (flax) สำหรับมัดมวยผม (pūtiki) ของเขา

การเข้ามาของชาวยุโรป

พ่อค้าชาวยุโรปเริ่มเข้ามาในพื้นที่นี้ในปี 1831 ตามมาด้วยมิชชันนารีอย่าง Octavius Hadfield และ Henry Williams ในปี 1840 เพื่อรวบรวมลายเซ็นสำหรับสนธิสัญญาไวตางี (Treaty of Waitangi) ในปีเดียวกันนั้น คณะมิชชันนารีจาก Church Missionary Society (CMS) ได้เข้ามาสร้างสถานีมิชชันนารีในพื้นที่

บริษัทนิวซีแลนด์ (New Zealand Company) เริ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐานในปี 1840 โดยเป็นจุดตั้งถิ่นฐานแห่งที่สองต่อจากเวลลิงตัน ในช่วงแรก ผู้ตั้งถิ่นฐานชาวยุโรปส่วนใหญ่เดินทางมาจากเวลลิงตัน ต่อมาในทศวรรษที่ 1870 เมืองวังกานุยได้ขยายตัวอย่างรวดเร็ว มีการจัดตั้งโรงงานแช่แข็ง โรงสีขนสัตว์ โรงงานฟอสเฟต และคลังเก็บขนสัตว์ ซึ่งส่งผลให้เศรษฐกิจของเมืองเติบโตขึ้น

อัตลักษณ์และการสะกดชื่อเมือง

ชื่อ Whanga nui ในภาษามาวรีมีความหมายว่า "อ่าวใหญ่" หรือ "ท่าเรือใหญ่" อย่างไรก็ตาม การสะกดชื่อเมืองได้กลายเป็นประเด็นถกเถียงทางวัฒนธรรมและสังคมอย่างยาวนาน

ความขัดแย้งเรื่องการสะกดชื่อ (Wanganui vs Whanganui)

ในภาษามาวรีท้องถิ่น เสียง "wh" จะออกเสียงเป็น [ˀw] ซึ่งทำให้คนนอกพื้นที่มักได้ยินเป็น "Wanganui" และสะกดโดยไม่มีตัว 'h' ในปี 1991 คณะกรรมการภูมิศาสตร์นิวซีแลนด์ (New Zealand Geographic Board) ได้เปลี่ยนชื่อแม่น้ำจาก Wanganui เป็น Whanganui ตามคำร้องขอของชาวมาวรีท้องถิ่น

สำหรับการสะกดชื่อเมืองนั้น เกิดการทำประชามติถึงสองครั้งในปี 2006 และ 2009 ซึ่งผลปรากฏว่าชาวเมืองส่วนใหญ่ (ประมาณ 77-82%) ลงคะแนนให้คงชื่อ Wanganui (ไม่มี 'h') ไว้ แต่ในเดือนธันวาคม 2009 รัฐบาลนิวซีแลนด์ตัดสินใจว่าหน่วยงานของรัฐจะใช้การสะกดว่า Whanganui แม้จะยอมรับว่าการสะกดแบบ Wanganui ยังคงใช้ได้ในฐานะชื่อทางการทางเลือก

จนกระทั่งวันที่ 17 พฤศจิกายน 2015 หน่วยงาน Land Information New Zealand (LINZ) ได้ประกาศเปลี่ยนชื่อเขตเป็น Whanganui District อย่างเป็นทางการ และในปี 2019 ภูมิภาค Manawatu-Wanganui ได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น Manawatū-Whanganui เพื่อให้สอดคล้องกับหลักภาษามาวรี

สถานะปัจจุบันและเศรษฐกิจ

ปัจจุบันเศรษฐกิจของวังกานุยมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับพื้นที่เกษตรกรรมโดยรอบที่อุดมสมบูรณ์ ในด้านการบริหารจัดการ เมืองนี้เคยได้รับสถานะเป็น "เมือง" (City) อย่างเป็นทางการจนถึงการปรับโครงสร้างการบริหารในปี 1989 และปัจจุบันบริหารงานโดยสภาเขตวังกานุย (Whanganui District Council)

ในปี 2021 วังกานุยได้รับการบรรจุให้เป็นหนึ่งใน Design Cities (UNESCO) ซึ่งทำให้เมืองนี้เป็นเมืองแห่งการออกแบบเพียงแห่งเดียวในนิวซีแลนด์ที่ได้รับเกียรตินี้