Linked Data คืออะไร? ทำความรู้จักกับข้อมูลเชื่อมโยงและ Semantic Web

ในโลกของการประมวลผลข้อมูล Linked Data หรือ ข้อมูลเชื่อมโยง คือข้อมูลที่มีโครงสร้างซึ่งถูกเชื่อมโยงเข้ากับข้อมูลชุดอื่น ๆ การเชื่อมโยงนี้ช่วยให้ข้อมูลมีประโยชน์มากขึ้นผ่านการสืบค้นเชิงความหมาย (Semantic Queries) ซึ่งช่วยให้คอมพิวเตอร์สามารถเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลได้ดียิ่งขึ้น

จุดเริ่มต้นและวิสัยทัศน์

คำว่า Linked Data ถูกบัญญัติขึ้นโดย Tim Berners-Lee ผู้อำนวยการของ World Wide Web Consortium (W3C) ในปี 2006 เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ Semantic Web โดยมีวิสัยทัศน์ที่ต้องการให้อินเทอร์เน็ตกลายเป็นฐานข้อมูลระดับโลก (Global Database) ที่ข้อมูลสามารถถูกอ่านและประมวลผลได้โดยอัตโนมัติโดยคอมพิวเตอร์ (Machine Readable)

Linked Data ต่อยอดมาจากเทคโนโลยีเว็บมาตรฐาน เช่น HTTP, RDF และ URIs แต่แทนที่จะใช้เพื่อแสดงผลหน้าเว็บสำหรับมนุษย์อ่านเพียงอย่างเดียว มันถูกขยายให้สามารถแชร์ข้อมูลในรูปแบบที่คอมพิวเตอร์สามารถเข้าใจได้

หลักการของ Linked Data

Tim Berners-Lee ได้กำหนดหลักการสำคัญ 4 ประการเพื่อให้ข้อมูลกลายเป็น Linked Data:

• การใช้ URIs: ใช้ Uniform Resource Identifiers (URIs) เพื่อระบุชื่อและตัวตนของสิ่งต่าง ๆ
• การใช้ HTTP URIs: ใช้ HTTP URIs เพื่อให้สามารถค้นหา ตีความ และเข้าถึงข้อมูลเหล่านั้นได้
• มาตรฐานเปิด: ให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์เกี่ยวกับสิ่งที่ระบุผ่านมาตรฐานเปิด เช่น RDF และ SPARQL
• การอ้างอิงข้าม: เมื่อเผยแพร่ข้อมูลบนเว็บ ควรมีการอ้างอิงถึงสิ่งอื่น ๆ โดยใช้ชื่อที่ขึ้นต้นด้วย HTTP URI

องค์ประกอบสำคัญ

เพื่อให้ระบบ Linked Data ระดับโลกทำงานได้ จำเป็นต้องมีองค์ประกอบดังต่อไปนี้:

• URIs: ตัวระบุทรัพยากรที่สม่ำเสมอ
• HTTP: โปรโตคอลสำหรับการสื่อสาร
• Structured Data: ข้อมูลที่มีโครงสร้างโดยใช้คำศัพท์ควบคุม (Controlled Vocabulary) และรูปแบบการจัดเก็บ เช่น RDFa, RDF/XML, N3, Turtle หรือ JSON-LD
• Linked Data Platform: แพลตฟอร์มสำหรับการจัดการข้อมูลเชื่อมโยง
• CSV-W: มาตรฐานสำหรับการเชื่อมโยงข้อมูลในรูปแบบ CSV

Linked Open Data (LOD)

Linked Open Data คือ Linked Data ที่ถูกเผยแพร่ภายใต้ใบอนุญาตแบบเปิด (Open License) ซึ่งไม่ขัดขวางการนำไปใช้ซ้ำได้ฟรี

เกณฑ์การวัดคุณภาพข้อมูลเปิด (5-star Open Data)

Tim Berners-Lee ได้เสนอระบบการให้คะแนน 5 ดาวเพื่อวัดคุณภาพของข้อมูลเปิดบนเว็บ:

1. 1 ดาว: ข้อมูลเปิดเผยในรูปแบบใดก็ได้
2. 2 ดาว: ข้อมูลอยู่ในรูปแบบที่มีโครงสร้าง เช่น ไฟล์ .xls (Excel)
3. 3 ดาว: ข้อมูลอยู่ในรูปแบบที่มีโครงสร้างและไม่เป็นกรรมสิทธิ์ (Non-proprietary) เช่น .csv
4. 4 ดาว: ข้อมูลเป็นไปตามมาตรฐาน W3C เช่น การใช้ RDF และ URIs
5. 5 ดาว: ข้อมูลมีคุณสมบัติครบทุกข้อ และมีการเชื่อมโยงไปยังแหล่งข้อมูล Linked Open Data อื่น ๆ

โครงการและชุมชน

โครงการ Linking Open Data ของกลุ่ม W3C Semantic Web Education and Outreach มีเป้าหมายเพื่อสร้าง "Data Commons" โดยการเผยแพร่ชุดข้อมูลเปิดในรูปแบบ RDF และสร้างลิงก์เชื่อมโยงระหว่างรายการข้อมูลจากแหล่งที่มาที่แตกต่างกัน

ชุดข้อมูลและออนโทโลยี (Ontologies)

Ontologies คือคำอธิบายโครงสร้างข้อมูลอย่างเป็นทางการ ซึ่งช่วยให้คอมพิวเตอร์เข้าใจความหมายของข้อมูลได้ เช่น FOAF (Friend of a Friend) ที่ใช้อธิบายบุคคลและความสัมพันธ์

ข้อมูลชุดใหญ่ที่สำคัญในระบบ LOD ได้แก่:

• DBpedia: ชุดข้อมูลที่สกัดจาก Wikipedia ซึ่งมีคอนเซปต์หลายล้านรายการและทริปเปิล (Triples) นับพันล้านรายการ
• GeoNames: ให้คำอธิบาย RDF ของคุณลักษณะทางภูมิศาสตร์ทั่วโลกมากกว่า 7.5 ล้านรายการ
• Wikidata: ชุดข้อมูลเชื่อมโยงที่สร้างขึ้นจากการทำงานร่วมกันของชุมชน