README คืออะไร? ทำความรู้จักกับไฟล์ที่สำคัญที่สุดในโปรเจกต์ซอฟต์แวร์

ไฟล์ README คือไฟล์ที่บรรจุข้อมูลคำอธิบายเกี่ยวกับเนื้อหาภายในไดเรกทอรี (Directory) ที่ไฟล์นั้นตั้งอยู่ โดยทั่วไปแล้ว ข้อมูลในไฟล์นี้จะครอบคลุมถึงไฟล์ต่างๆ ในไดเรกทอรีนั้น รวมถึงไดเรกทอรีย่อย หรือแม้แต่โครงสร้างไดเรกทอรีทั้งหมด

จุดประสงค์หลักของชื่อไฟล์นี้คือเพื่อดึงดูดความสนใจของผู้ใช้ให้เห็นข้อมูลสำคัญและข้อมูลเบื้องต้นในการเริ่มต้นใช้งาน ซึ่งเป็นกฎเหล็กสำหรับผู้ที่ไม่คุ้นเคยกับเนื้อหาในไดเรกทอรีว่า ควรเริ่มอ่านไฟล์ README ก่อนไฟล์อื่นๆ

แม้ว่าชื่อ README จะเป็นที่นิยมที่สุด แต่ก็มีการใช้ชื่ออื่นที่คล้ายกัน เช่น "Read Me" หรือ "READ.ME" นอกจากนี้ บางครั้งอาจมีการใส่ส่วนขยายของไฟล์ (Extension) เพื่อระบุรูปแบบไฟล์ เช่น .txt สำหรับข้อความธรรมดา หรือ .md สำหรับ Markdown ซึ่งชื่อไฟล์นี้มักจะเขียนด้วยตัวพิมพ์ใหญ่ทั้งหมดเพื่อความโดดเด่น

เนื้อหาภายในไฟล์ README

เนื่องจากไม่มีมาตรฐานกลางที่กำหนดไว้ รูปแบบและเนื้อหาของไฟล์ README จึงมีความหลากหลายอย่างมาก อย่างไรก็ตาม สำหรับโปรเจกต์ซอฟต์แวร์ โดยทั่วไปมักจะประกอบด้วยข้อมูลดังต่อไปนี้:

• คำแนะนำในการกำหนดค่า (Configuration): วิธีการตั้งค่าซอฟต์แวร์ให้ทำงานได้ตามต้องการ
• คำแนะนำในการติดตั้ง (Installation): ขั้นตอนการติดตั้งโปรเจกต์ลงในเครื่องของผู้ใช้
• คำแนะนำในการใช้งาน (Operating Instructions): วิธีการใช้งานซอฟต์แวร์
• รายการไฟล์ (File Manifest): รายการไฟล์ทั้งหมดในไดเรกทอรีหรือไฟล์บีบอัด (Archive)
• ข้อมูลลิขสิทธิ์และใบอนุญาต (Copyright and Licensing): รายละเอียดเกี่ยวกับสิทธิ์ในการนำไปใช้และแก้ไข
• ข้อมูลติดต่อ: ข้อมูลติดต่อของผู้พัฒนาหรือผู้จัดจำหน่าย
• รายการบั๊กที่ทราบ (Known Bugs): รายการข้อผิดพลาดที่พบในซอฟต์แวร์และยังไม่ได้รับการแก้ไข
• คำแนะนำในการแก้ไขปัญหา (Troubleshooting): วิธีการแก้ไขปัญหาเบื้องต้น
• เครดิตและคำขอบคุณ (Credits and Acknowledgments): รายการผู้ที่มีส่วนร่วมในโปรเจกต์
• บันทึกการเปลี่ยนแปลง (Changelog): รายการการอัปเดตและแก้ไขในแต่ละเวอร์ชัน (มักจะเน้นไปที่โปรแกรมเมอร์)
• ส่วนข่าวสาร (News Section): ข่าวสารล่าสุดสำหรับผู้ใช้งานทั่วไป

ประวัติความเป็นมา

ธรรมเนียมการใส่ไฟล์ README เริ่มต้นขึ้นในช่วงกลางทศวรรษ 1970 โดยในระบบปฏิบัติการ Unix ซึ่งชื่อไฟล์ส่วนใหญ่เป็นตัวพิมพ์เล็ก ชื่อ README จึงถูกเขียนเป็นตัวพิมพ์ใหญ่เพื่อให้โดดเด่นและปรากฏอยู่ด้านบนสุดของรายการไฟล์ที่เรียงตามลำดับ ASCII

ในเวลาต่อมา ไฟล์ README ได้กลายเป็นส่วนสำคัญของซอฟต์แวร์เสรี (Free Software) และซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส (Open-source Software) โดยมาตรฐานการเขียนโค้ดของ GNU (GNU Coding Standards) ได้สนับสนุนให้มีการรวมไฟล์นี้ไว้เพื่อให้ภาพรวมของแพ็กเกจซอฟต์แวร์

การเปลี่ยนแปลงในยุคเว็บและ GitHub

เมื่ออินเทอร์เน็ตกลายเป็นแพลตฟอร์มหลักในการแจกจ่ายซอฟต์แวร์ ข้อมูลบางส่วนจากไฟล์ README ได้ถูกย้ายไปไว้บนเว็บไซต์หรือ Wiki ของโปรเจกต์ อย่างไรก็ตาม แพลตฟอร์มอย่าง GitHub ได้ส่งเสริมการสร้างไฟล์ README อย่างมาก โดยหากมีไฟล์ README.md ในไดเรกทอรีหลัก (Top-level directory) ของ Repository จะถูกนำมาแสดงผลบนหน้าแรกของโปรเจกต์โดยอัตโนมัติ ซึ่งรองรับรูปแบบ Markdown ซึ่งทำให้การจัดรูปแบบข้อความให้สวยงามและง่ายต่อการต่อยอด

ไฟล์ที่เกี่ยวข้อง

ข้อมูลเมทาดาตาของไดเรกทอรีบางครั้งอาจถูกเก็บไว้ในไฟล์อื่นนอกเหนือจาก README โดยไม่มีมาตรฐานสากล แต่มีธรรมเนียมปฏิบัติที่นิยมใช้กันตามมาตรฐานของ Gnits Standards และ GNU Autotools