WHO Model List of Essential Medicines รายชื่อยาจำเป็นขององค์การอนามัยโลก

WHO Model List of Essential Medicines หรือที่รู้จักกันในชื่อ Essential Medicines List (EML) คือรายการยาที่จัดทำโดยองค์การอนามัยโลก (WHO) ซึ่งรวบรวมยาที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยที่สุด เพื่อตอบสนองความต้องการที่สำคัญที่สุดในระบบสาธารณสุข รายการนี้ถูกนำไปใช้เป็นแนวทางสำหรับประเทศต่างๆ ทั่วโลกในการจัดทำรายการยาจำเป็นระดับชาติ โดยในปี 2016 มีมากกว่า 155 ประเทศ ทั้งประเทศพัฒนาแล้วและประเทศกำลังพัฒนาที่สร้างรายการยาจำเป็นของตนเองโดยอ้างอิงจากแบบจำลองของ WHO

โครงสร้างของรายการยาจำเป็น

รายการยา EML แบ่งออกเป็นสองส่วนหลัก ได้แก่:

• รายการยาหลัก (Core items): ยาที่ถือว่ามีความคุ้มค่าสูงสุดในการรักษาปัญหาสุขภาพที่สำคัญ และสามารถนำมาใช้ได้โดยไม่ต้องใช้ทรัพยากรด้านการดูแลสุขภาพเพิ่มเติมมากนัก
• รายการยาเสริม (Complementary items): ยาที่อาจต้องการโครงสร้างพื้นฐานเพิ่มเติม เช่น บุคลากรทางการแพทย์ที่ได้รับการฝึกฝนเป็นพิเศษ หรืออุปกรณ์วินิจฉัยเฉพาะทาง หรืออาจมีอัตราส่วนต้นทุนต่อผลประโยชน์ที่ต่ำกว่า โดยยาในกลุ่มนี้คิดเป็นประมาณ 25% ของรายการทั้งหมด

ยาบางชนิดอาจถูกจัดอยู่ในทั้งสองกลุ่ม และแม้ว่ายาส่วนใหญ่ในรายการจะเป็นยาชื่อสามัญ (Generic products) แต่ยาที่ยังติดสิทธิบัตรก็สามารถถูกรวมอยู่ในรายการนี้ได้เช่นกัน

ประวัติและการพัฒนา

รายการยาจำเป็นฉบับแรกถูกตีพิมพ์ในปี 1977 โดยมีตัวยา 208 ชนิด WHO จะทำการปรับปรุงรายการนี้ทุกๆ สองปี เพื่อให้ทันต่อความก้าวหน้าทางการแพทย์ โดยจำนวนยาในรายการมีการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ดังนี้:

• ปี 2005 (ฉบับที่ 14): 306 ชนิด
• ปี 2015 (ฉบับที่ 19): 410 ชนิด
• ปี 2017 (ฉบับที่ 20): 433 ชนิด
• ปี 2019 (ฉบับที่ 21): 460 ชนิด
• ปี 2021 (ฉบับที่ 22): 479 ชนิด

ล่าสุดในเดือนกันยายน 2025 รายการ EML ได้รับการปรับปรุงเป็นฉบับที่ 24 ซึ่งมีคำแนะนำสำหรับยาถึง 523 ชนิด

รายการยาจำเป็นสำหรับเด็ก (EMLc)

ในปี 2007 WHO ได้จัดทำ WHO Model List of Essential Medicines for Children (EMLc) เพื่อให้มั่นใจว่าความต้องการของเด็ก (อายุไม่เกิน 12 ปี) ได้รับการพิจารณาอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะในเรื่องของรูปแบบยาที่เหมาะสมสำหรับเด็ก ยาทุกชนิดในรายการ EMLc จะถูกรวมอยู่ในรายการหลัก (EML) ด้วย โดยฉบับล่าสุด (ฉบับที่ 10) ได้รับการปรับปรุงในเดือนกันยายน 2025

ตัวอย่างกลุ่มยาในรายการ EML

ยาระงับความรู้สึกและก๊าซทางการแพทย์

ประกอบด้วยยาสลบแบบสูดดม เช่น Isoflurane และ Sevoflurane, ยาสลบแบบฉีด เช่น Ketamine และ Propofol รวมถึงยาชาเฉพาะที่ เช่น Lidocaine และ Bupivacaine

ยาสำหรับระงับปวดและการดูแลแบบประคับประคอง

ยาในกลุ่มนี้แบ่งเป็นยาที่ไม่ใช่โอปิออยด์ (Non-opioids) เช่น Aspirin และ Paracetamol และยาในกลุ่มโอปิออยด์ (Opioid analgesics) เช่น Morphine และ Fentanyl

ยาต้านการติดเชื้อ

ครอบคลุมยาหลายประเภท เช่น ยาถ่ายพยาธิ (Anthelminthics) ซึ่งรวมถึง Albendazole และ Ivermectin

ยาสำหรับโรคทางระบบประสาท

รวมถึงยาต้านอาการชัก เช่น Carbamazepine และ Phenytoin, ยาสำหรับโรคพาร์กินสัน เช่น Levodopa/carbidopa และยาสำหรับโรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง (Multiple Sclerosis) ในกลุ่มยาเสริม