องค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก

สรุปใจความสำคัญ

เป็นหน่วยงานชำนาญพิเศษของสหประชาชาติที่ก่อตั้งขึ้นตามอนุสัญญาปี 1967 และเริ่มดำเนินงานในปี 1970
งบประมาณส่วนใหญ่ (ประมาณ 95%) มาจากค่าธรรมเนียมการให้บริการ ไม่ได้พึ่งพาเงินสมทบจากรัฐสมาชิกเป็นหลัก
บริหารจัดการสนธิสัญญาระหว่างประเทศด้านทรัพย์สินทางปัญญาถึง 26 ฉบับ
มีรัฐสมาชิก 194 รัฐ และมีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่เมืองเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

องค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (World Intellectual Property Organization หรือ WIPO) เป็นหนึ่งในหน่วยงานชำนาญพิเศษ 15 แห่งของสหประชาชาติ (UN) ก่อตั้งขึ้นตามอนุสัญญาจัดตั้งองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลกปี ค.ศ. 1967 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมและคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property - IP) ทั่วโลก ผ่านความร่วมมือกับประเทศสมาชิกและองค์กรระหว่างประเทศต่าง ๆ โดยเริ่มดำเนินงานอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 26 เมษายน ค.ศ. 1970

ตราสัญลักษณ์ขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO)

บทบาทและหน้าที่หลัก

WIPO ดำเนินกิจกรรมที่หลากหลายเพื่อสร้างระบบทรัพย์สินทางปัญญาที่สมดุลและมีประสิทธิภาพ ดังนี้:

การกำหนดนโยบาย: เป็นเจ้าภาพในการจัดเวทีหารือเพื่อกำหนดกฎเกณฑ์และนโยบายด้านทรัพย์สินทางปัญญาระหว่างประเทศ
การให้บริการระดับโลก: ให้บริการจดทะเบียนและคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในหลายประเทศผ่านระบบที่รวมศูนย์
การระงับข้อพิพาท: ให้บริการไกล่เกลี่ยและระงับข้อพิพาทด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่มีลักษณะข้ามพรมแดน
การสร้างมาตรฐาน: เชื่อมโยงระบบทรัพย์สินทางปัญญาของประเทศต่าง ๆ ด้วยโครงสร้างพื้นฐานและมาตรฐานเดียวกัน
ฐานข้อมูลอ้างอิง: ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางข้อมูล สถิติ และรายงานเกี่ยวกับสถานะการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาและนวัตกรรมทั่วโลก
การพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม: ร่วมมือกับรัฐบาล องค์กรไม่แสวงหาผลกำไร (NGOs) และบุคคลทั่วไป เพื่อนำทรัพย์สินทางปัญญามาใช้ในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม

การบริหารจัดการและโครงสร้างองค์กร

WIPO บริหารจัดการสนธิสัญญาระหว่างประเทศถึง 26 ฉบับ ซึ่งครอบคลุมประเด็นด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่หลากหลาย ตั้งแต่การคุ้มครองงานโสตทัศนวัสดุไปจนถึงการจัดประเภทสิทธิบัตรระหว่างประเทศ

กลไกการตัดสินใจ

องค์กรถูกกำกับดูแลโดย สมัชชาใหญ่ (General Assembly) และ คณะกรรมการประสานงาน (Coordination Committee) ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการกำหนดนโยบายและตัดสินใจ โดยสมัชชาใหญ่มีหน้าที่เลือกผู้อำนวยการใหญ่ (Director General) ขององค์กร

ผู้นำองค์กร

ผู้อำนวยการใหญ่คนปัจจุบันคือ ดาร์เรน ถัง (Daren Tang) ชาวสิงคโปร์ และอดีตหัวหน้าสำนักงานทรัพย์สินทางปัญญาของสิงคโปร์ ซึ่งเข้ารับตำแหน่งวาระแรกเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 2020 และได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งวาระที่สอง ซึ่งจะเริ่มตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 2026 ถึง 30 กันยายน ค.ศ. 2032

สำนักงานและงบประมาณ

WIPO มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่เมืองเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ และมีสำนักงานภายนอกในหลายเมืองทั่วโลก เช่น แอลเจียร์ (แอลจีเรีย), ริโอเดจาเนโร (บราซิล), ปักกิ่ง (จีน), โตเกียว (ญี่ปุ่น), อาบูจา (ไนจีเรีย), มอสโก (รัสเซีย) และสิงคโปร์

จุดเด่นที่สำคัญของ WIPO คือการพึ่งพาเงินสนับสนุนจากรัฐสมาชิกน้อยมาก โดยงบประมาณประมาณร้อยละ 95 มาจากค่าธรรมเนียมการให้บริการระดับโลกขององค์กรเอง

ประวัติความเป็นมา

รากฐานจากอนุสัญญายุคแรก

ก่อนการก่อตั้ง WIPO มีความตกลงระหว่างประเทศที่สำคัญซึ่งเป็นรากฐานในการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา ได้แก่:

อนุสัญญากรุงปารีส (Paris Convention, 1883): เน้นการคุ้มครองทรัพย์สินทางอุตสาหกรรม เช่น สิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า แบบจำลองอรรถประโยชน์ และการป้องกันการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม
อนุสัญญากรุงเบิร์น (Berne Convention, 1886): เน้นการคุ้มครองลิขสิทธิ์สำหรับงานวรรณกรรมและศิลปกรรม โดยให้การคุ้มครองโดยอัตโนมัติโดยไม่ต้องผ่านกระบวนการทางพิธีการ
ความตกลงมาดริด (Madrid Agreement, 1891): สร้างระบบการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศ เพื่ออำนวยความสะดวกในการจดทะเบียนในหลายเขตอำนาจศาล

การเปลี่ยนผ่านสู่ WIPO

เดิมทีสำนักงานที่ดูแลอนุสัญญากรุงเบิร์นและกรุงปารีสแยกจากกัน ต่อมาในปี ค.ศ. 1893 รัฐบาลสวิตเซอร์แลนด์ได้รวมสำนักงานทั้งสองเข้าด้วยกันเป็น BIRPI (Bureaux internationaux réunis pour la protection de la propriété intellectuelle) ซึ่งต่อมาได้พัฒนาและเปลี่ยนสถานะเป็นองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) ในที่สุด

สมาชิกภาพ

ปัจจุบัน WIPO มีรัฐสมาชิก 194 รัฐ ประกอบด้วยรัฐสมาชิกสหประชาชาติ 190 รัฐ รวมถึงหมู่เกาะคุก วาติกัน และนีอูเอ โดยมีปาเลสไตน์เป็นผู้สังเกตการณ์ถาวร สำหรับประเทศที่ได้รับการรับรองโดยสหประชาชาติแต่ยังไม่ได้เป็นสมาชิก ได้แก่ ปาเลา และเซาท์ซูดาน

คำถามที่พบบ่อย

WIPO คืออะไรและมีหน้าที่อะไร?

WIPO หรือองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก เป็นหน่วยงานชำนาญพิเศษของสหประชาชาติที่มีหน้าที่ส่งเสริมและคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในระดับสากล ผ่านการกำหนดนโยบาย การให้บริการจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญาระหว่างประเทศ และการระงับข้อพิพาท

งบประมาณของ WIPO มาจากไหน?

แตกต่างจากองค์กร UN ส่วนใหญ่ WIPO ได้รับงบประมาณประมาณ 95% จากค่าธรรมเนียมการให้บริการจดทะเบียนและบริการด้านทรัพย์สินทางปัญญาในระดับโลก

ใครคือผู้อำนวยการใหญ่ของ WIPO คนปัจจุบัน?

ผู้อำนวยการใหญ่คนปัจจุบันคือ นายดาร์เรน ถัง (Daren Tang) ชาวสิงคโปร์ ซึ่งดำรงตำแหน่งตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2020

อนุสัญญากรุงปารีสและอนุสัญญากรุงเบิร์นแตกต่างกันอย่างไร?

อนุสัญญากรุงปารีส (1883) เน้นการคุ้มครองทรัพย์สินทางอุตสาหกรรม เช่น สิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้า ส่วนอนุสัญญากรุงเบิร์น (1886) เน้นการคุ้มครองลิขสิทธิ์ในงานวรรณกรรมและศิลปกรรม