ภาษา Yuchi ภาษาโดดเดี่ยวที่กำลังเลือนหายของชนเผ่าพื้นเมือง

ภาษา Yuchi หรือ Euchee (ชื่อเรียกตนเอง: Tsohaya) เป็นภาษาของชาว Yuchi ซึ่งปัจจุบันอาศัยอยู่ในรัฐโอคลาโฮมา (Oklahoma) ในอดีตพวกเขาเคยอาศัยอยู่ในพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของสหรัฐอเมริกา รวมถึงรัฐเทนเนสซี, แครอไลนา, จอร์เจีย และแอลาบามา ในช่วงเริ่มต้นของการเข้ามาตั้งถิ่นฐานของชาวยุโรป

ชาว Yuchi ได้สร้างพันธมิตรกับชาว Muscogee Creek ในระหว่างการอพยพเข้าสู่ดินแดนจอร์เจียและแอลาบาบา และถูกบังคับให้ย้ายถิ่นฐานไปยัง Indian Territory ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19

การจำแนกประเภททางภาษาศาสตร์

ภาษา Yuchi ถูกจัดให้เป็น ภาษาโดดเดี่ยว (Language Isolate) เนื่องจากไม่พบความเกี่ยวข้องกับภาษาอื่นใดเลย แม้ว่านักภาษาศาสตร์บางคน เช่น Sapir, Haas และ Crawford จะเคยเสนอว่าอาจมีความสัมพันธ์อันห่างไกลกับตระกูลภาษา Siouan แต่ข้อสันนิษฐานนี้ยังไม่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นสากล

การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์

ปัจจุบันภาษา Yuchi พูดกันในพื้นที่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของรัฐโอคลาโฮมา โดยเฉพาะในเขต Tulsa, Okmulgee และ Creek ภายในพื้นที่เขตอำนาจศาลของชนเผ่า Muscogee (Creek) Nation

ความขัดแย้งในการศึกษาทางภาษาศาสตร์

การศึกษาภาษา Yuchi ในอดีตมีความเห็นที่แตกต่างกันระหว่างนักวิชาการ:

• Albert S. Gatschet (1885): ระบุว่าคำคุณศัพท์ไม่มีการระบุจำนวน แต่คำนามมีการใช้คำอนุภาค ha เพื่อทำให้เป็นพหูพจน์ และระบุว่าภาษานี้มีการผันตามกาล (Temporal) และบุคคล (Personal)
• Frank G. Speck (1907): แย้งว่าภาษา Yuchi มีเพียงสำเนียงเดียว ไม่มีการผันคำ และไม่มีพหูพจน์ที่แท้จริง
• E.U.C.H.E.E. (1997): ระบุว่ามี 2 สำเนียงที่ยังคงใช้อยู่ คือ Duck Creek/Polecat และ Bigpond ซึ่งขัดแย้งกับข้อสรุปของ Speck

สถานะปัจจุบันและการฟื้นฟูภาษา

เนื่องจากการถูกกลืนกลายทางวัฒนธรรมเข้ากับชาว Muscogee และวัฒนธรรมที่ใช้ภาษาอังกฤษ ทำให้จำนวนผู้พูดภาษา Yuchi ลดลงอย่างรวดเร็ว ในปี 2000 มีผู้พูดที่คล่องแคล่วประมาณ 15 คน และลดลงเหลือเพียงไม่กี่คนในช่วงทศวรรษต่อมา

การเสียชีวิตของผู้อาวุโสอย่าง Josephine Wildcat Bigler ในปี 2016 และ Maxine Wildcat Barnett ในปี 2021 ซึ่งเป็นผู้อาวุโสคนสุดท้ายที่พูดภาษา Yuchi ได้อย่างคล่องแคล่ว ถือเป็นความสูญเสียครั้งใหญ่ต่อการอนุรักษ์ภาษา

อย่างไรก็ตาม มีความพยายามในการฟื้นฟูภาษาผ่าน Yuchi Language Project (YLP) ซึ่งเปิดสอนวิชาภาษา Yuchi ฟรีในเมือง Sapulpa รัฐโอคลาโฮมา และได้ก่อตั้ง Yuchi Immersion School ในปี 2018 เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ใช้ภาษา Yuchi ในการเรียนการสอนโดยไม่ใช้ภาษาอังกฤษ

สัทวิทยา (Phonology)

ภาษา Yuchi มีระบบเสียงที่ซับซ้อน โดยมีเสียงทั้งหมด 49 เสียง แบ่งเป็นพยัญชนะ 38 เสียง และสระ 11 เสียง ซึ่งถือว่ามีจำนวนเสียงมากกว่าภาษาพื้นเมืองในแถบตะวันออกเฉียงใต้ของอเมริกาเหนือเป็นอย่างมาก โดยมีทั้งสระเสียงปกติ (Oral vowels) และสระเสียงนาสิก (Nasal vowels)