ลำดับชั้นทางวิชาการในเยอรมนี คู่มือตำแหน่งและโครงสร้าง

ลำดับชั้นทางวิชาการในประเทศเยอรมนีประกอบด้วยตำแหน่ง ชื่อเรียก และอำนาจหน้าที่ของศาสตราจารย์ นักวิจัย และบุคลากรสายสนับสนุนในสถาบันอุดมศึกษา ซึ่งมีความซับซ้อนและมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยแบ่งออกเป็นระดับการแต่งตั้ง ระดับที่ไม่ใช่การแต่งตั้ง และตำแหน่งบริหาร

ภาพรวมของการแต่งตั้งตำแหน่ง (Appointment Grades)

ในระบบเยอรมัน ตำแหน่งทางวิชาการจะผูกติดกับระดับเงินเดือน (Pay grade) ซึ่งมีความสำคัญในการกำหนดสถานะและอำนาจหน้าที่ ดังนี้:

• Universitätsprofessor (W3 หรือ W2): ศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัย
• Professor (W3): ศาสตราจารย์ระดับสูง
• Professor (W2): ศาสตราจารย์ระดับกลาง
• Hochschuldozent (W2): ผู้บรรยายระดับสูง (พบได้เฉพาะในรัฐบาเดิน-เวือร์ทเทิมแบร์ค)
• Juniorprofessor (W1): ศาสตราจารย์รุ่นเยาว์ (มักเป็นตำแหน่ง Tenure Track หรือตำแหน่งที่นำไปสู่ความมั่นคงในอาชีพ)
• Juniordozent (W1): ผู้บรรยายรุ่นเยาว์ (เฉพาะในรัฐบาเดิน-เวือร์ทเทิมแบร์ค)
• Studienrator / Akademischer Rat / Oberrat / Direktor: ข้าราชการสายวิชาการระดับต่างๆ (A13, A14, A15)
• Wissenschaftlicher Mitarbeiter: นักวิจัยหรือผู้ช่วยวิจัย (TVöD/TvL 13/14/15)
• Wissenschaftliche Hilfskraft / Studentische Hilfskraft: ผู้ช่วยวิจัยหรือผู้ช่วยนักศึกษา (TdL)

ตำแหน่งที่ไม่ใช่การแต่งตั้ง (Non-appointment Grades)

มีตำแหน่งบางประเภทที่ได้รับมอบให้เพื่อรับรองความสามารถทางวิชาการแต่ไม่ได้เป็นตำแหน่งงานประจำที่มีเงินเดือน:

• Privatdozent: ผู้ที่ผ่านการทำ Habilitation และมีสิทธิ์ในการสอน
• Außerplanmäßiger Professor: ตำแหน่งศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์หรือศาสตราจารย์พิเศษที่มอบให้กับ Privatdozent ที่ทำงานวิจัยและสอนมาเป็นระยะเวลานานโดยไม่มีเงินเดือนประจำ

ตำแหน่งบริหารในมหาวิทยาลัย (Administrative Ranks)

โครงสร้างการบริหารจัดการมหาวิทยาลัยในเยอรมนีมีตำแหน่งหลักดังนี้:

• Rektor / Präsident: อธิการบดีหรือประธานมหาวิทยาลัย เป็นผู้แทนสูงสุดของสถาบัน
• Prorektor / Konrektor / Vizepräsident: รองอธิการบดีหรือรองประธาน รับผิดชอบงานเฉพาะด้าน
• Kanzler: Chancellor หรือหัวหน้าฝ่ายบริหารจัดการทั่วไป
• Referent: ที่ปรึกษาอาวุโสหรือหัวหน้าหน่วยงานยุทธศาสตร์
• Dekan: คณบดี หัวหน้าคณะวิชา
• Prodekan: รองคณบดี
• Dekanatsrat: เจ้าหน้าที่บริหารระดับสูงที่ช่วยงานรองคณบดี
• Institutsdirektor: ผู้อำนวยการสถาบันหรือหัวหน้าภาควิชา

เส้นทางสู่การเป็นศาสตราจารย์ (Faculty Path)

ในศตวรรษที่ 20 เส้นทางหลักสู่การเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยในเยอรมนีคือการทำ Habilitation ซึ่งเป็นการเขียนวิทยานิพนธ์ฉบับที่สองหลังจากจบปริญญาเอก เพื่อพิสูจน์ว่าผู้นั้นมีความสามารถในการสอนและวิจัยในระดับสูง

อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ปี 2002 เป็นต้นมา ได้มีการเปิดเส้นทางทางเลือกอื่น เช่น การประเมินผลงานในตำแหน่ง Juniorprofessor (หลังจาก 5 ปี) หรือการผ่านช่วง Tenure Track (6 ปี) นอกจากนี้ ในสาขาวิศวกรรมศาสตร์และวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ความเชี่ยวชาญจากภาคอุตสาหกรรมหรือจำนวนผลงานตีพิมพ์ที่มีคุณภาพสูงสามารถใช้ทดแทน Habilitation ได้

ความแตกต่างระหว่าง Universität และ Fachhochschule

มหาวิทยาลัยแบบดั้งเดิม (Universität) และมหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์ประยุกต์ (Fachhochschule) มีความแตกต่างกันในด้านจุดเน้น โดยศาสตราจารย์ใน Fachhochschule จะเน้นการสอนและการนำไปใช้จริงมากกว่าการวิจัย และมักต้องการประสบการณ์การทำงานในภาคอุตสาหกรรมอย่างน้อย 3 ปี แทนการทำ Habilitation

สถานะของคำว่า "ศาสตราจารย์"

มีการถกเถียงกันในเยอรมนีว่าคำว่า "Professor" เป็นตำแหน่งที่ติดตัวไปตลอดชีวิต (เหมือนปริญญาเอก) หรือเป็นตำแหน่งที่ผูกกับหน้าที่การงาน เมื่อเกษียณหรือลาออก ตำแหน่งนี้จะสิ้นสุดลง (ยกเว้นกรณีเป็น Professor emeritus) ซึ่งในปัจจุบันกฎหมายและความเห็นส่วนใหญ่ถือว่าตำแหน่งนี้ผูกกับหน้าที่การงาน โดยบางรัฐกำหนดว่าต้องปฏิบัติหน้าที่อย่างน้อย 5 ปีจึงจะสามารถใช้คำนำหน้าชื่อว่าศาสตราจารย์ได้แม้จะลาออกไปแล้ว