การระงับข้อพิพาททางเลือก (ADR) วิธีการและประโยชน์ประโยชน์

การระงับข้อพิพาททางเลือก (ADR) หรือที่เรียกว่าการระงับข้อพิพาทภายนอก (External Dispute Resolution - EDR) หมายถึง กระบวนการและเทคนิคต่างๆ ที่คู่กรณีสามารถใช้เพื่อยุติข้อพิพาทโดยอาศัยความช่วยเหลือจากบุคคลที่สาม ซึ่งมักจะใช้ในกรณีที่คู่กรณีไม่สามารถตกลงกันได้เอง และต้องการหลีกเลี่ยงการฟ้องร้องดำเนินคดีในศาล (Litigation)

ทำไม ADR ถึงได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น?

ในปัจจุบัน ADR ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางทั้งในหมู่ประชาชนทั่วไปและนักกฎหมาย เนื่องจากเหตุผลหลายประการ ดังนี้:

• ลดค่าใช้จ่าย: การระงับข้อพิพาททางเลือกมักมีค่าใช้จ่ายที่ต่ำกว่าการดำเนินคดีในศาล
• ความรวดเร็ว: ช่วยลดระยะเวลาในการพิจารณาคดีที่ลักลั่นและลดปริมาณคดีความในศาล
• ความลับ: คู่กรณีมักต้องการให้กระบวนการนี้เป็นความลับ ซึ่งต่างจากการพิจารณาคดีในศาลที่มักจะเป็นสาธารณะ
• การควบคุม: คู่กรณีมีอำนาจในการเลือกบุคคลที่จะมาตัดสินหรือช่วยให้เกิดข้อตกลง ซึ่งมักจะเป็นผู้เชี่ยวชาญในสาขานั้นๆ

ประเภทของการระงับข้อพิพาททางเลือก

โดยทั่วไป ADR สามารถแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก ได้แก่:

1. การเจรจาต่อรอง (Negotiation): กระบวนการที่คู่กรณีพยายามตกลงกันเองโดยตรงโดยไม่มีบุคคลที่สาม
2. การไกล่เกลี่ย (Mediation): การใช้บุคคลที่สาม (ผู้ไกล่เกลี่ย) เพื่อช่วยให้คู่กรณีสามารถหาข้อตกลงที่ยอมรับได้ร่วมกัน โดยผู้ไกล่เกลี่ยไม่มีอำนาจตัดสินใจแทนคู่กรณี
3. การใช้กฎหมายแบบร่วมมือ (Collaborative Law): แนวทางที่เน้นการทำงานร่วมกันเพื่อหาทางออกที่สันติวิธีและไม่ใช้การฟ้องร้อง
4. การอนุญาโตตุลาการ (Arbitration): กระบวนการที่บุคคลที่สาม (อนุญาโตตุลาการ) ทำหน้าที่ตัดสินชี้ขาดข้อพิพาท โดยคำตัดสินของอนุญาโตตุลาการมักจะมีผลผูกพันทางกฎหมาย

การระงับข้อพิพาทออนไลน์ (Online Dispute Resolution - ODR)

ด้วยความก้าวหน้าของเทคโนโลยี การระงับข้อพิพาททางเลือกได้พัฒนาไปสู่รูปแบบออนไลน์ (ODR) ซึ่งช่วยให้การระงับข้อพิพาทสามารถทำได้ในระดับโลก โดยเฉพาะในกรณีที่ไม่มีการเยียวยาที่มีประสิทธิภาพในระดับประเทศ เช่น ข้อพิพาทด้านชื่อโดเมน (UDRP)

การเปลี่ยนแปลงในระบบกฎหมาย

ในประเทศอังกฤษและเวลส์ ADR ได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น NCDR (Non Court Dispute Resolution) เพื่อส่งเสริมให้เป็นวิธีการระงับข้อพิพาทที่เป็นปกติ (ไม่ใช่ทางเลือก) และศาลสามารถสั่งให้คู่กรณีเข้าสู่กระบวนการ NCDR ก่อนที่จะดำเนินคดีในศาลได้ ตามคำตัดสินของศาลอุทธรณ์ในคดี Churchill v Merthyr