กระดาษอามาเต ศิลปะการทำกระดาษจากเปลือกไม้โบราณของเม็กซิโก

อามาเต (สเปน: amate จากภาษา Nahuatl: āmatl) คือกระดาษประเภทหนึ่งที่ผลิตจากเปลือกไม้ ซึ่งมีการผลิตในประเทศเม็กซิโกมาตั้งแต่ยุคก่อนการติดต่อกับชาวตะวันตก (Pre-contact times) โดยมีบทบาทสำคัญในการสร้างสมุดบันทึกโบราณ (Codices) ของชาวมายาและชาวแอซเท็ก

ประวัติและการใช้งานในยุคโบราณ

ในยุคอาณาจักรไตรภาคี (Triple Alliance) กระดาษอามาเตถูกผลิตขึ้นอย่างกว้างขวางเพื่อใช้ในการสื่อสาร การบันทึกข้อมูล และประกอบพิธีกรรมทางศาสนา อย่างไรก็ตาม ภายหลังการพิชิตของสเปน การผลิตกระดาษชนิดนี้ส่วนใหญ่ถูกสั่งห้ามและถูกแทนที่ด้วยกระดาษจากยุโรป

แม้จะถูกสั่งห้าม แต่การผลิตอามาเตไม่ได้สูญหายไปทั้งหมด โดยยังคงมีการผลิตอย่างต่อเนื่องในพื้นที่ห่างไกลและทุรกันดารทางตอนเหนือของรัฐปวยบลา (Puebla) และรัฐเบรากรูซ (Veracruz) โดยเฉพาะในหมู่บ้านซานปาบลิโต (San Pablito) รัฐปวยบลา ซึ่งผู้นำทางจิตวิญญาณยังคงผลิตกระดาษที่มีคุณสมบัติทาง "เวทมนตร์" เพื่อใช้ในพิธีกรรม

กระบวนการผลิตและข้อถกเถียงทางเทคนิค

มีข้อถกเถียงในหมู่นักวิชาการว่ากระดาษเมโซอเมริกาถือเป็น "กระดาษที่แท้จริง" (True paper) หรือไม่ เนื่องจากกระบวนการผลิตแตกต่างจากกระดาษสมัยใหม่ที่เกิดจากการนำเส้นใยมาถักทอแบบสุ่ม

• กระดาษของชาวมายา: เรียกว่า huun ผลิตจากเปลือกไม้ชั้นในของต้นมะเดื่อป่า (Wild fig tree) โดยการตัดและรีดให้บาง ซึ่งบางแหล่งข้อมูลระบุว่าลักษณะนี้ทำให้ไม่ถือเป็นกระดาษที่แท้จริง
• กระดาษของชาวแอซเท็ก: หรือ amatl ผลิตจากเปลือกไม้ชั้นในของต้นมะเดื่อป่าเช่นกัน โดยนำมาทุบ รีด และทำให้แห้ง ใช้สำหรับการเขียน ตกแต่ง พิธีกรรม และทำหน้ากาก
• วัสดุอื่น: มีบันทึกว่ามีการใช้เปลือกต้นอากาเว่ (Agave) ซึ่งมีลักษณะหยาบและขรุขระ โดยมักใช้ในวัตถุประสงค์อื่นนอกเหนือจากการเขียน

วิวัฒนาการสู่หัตถกรรมร่วมสมัย

ในช่วงกลางศตวรรษที่ 20 นักวิชาการต่างชาติเริ่มเข้ามาศึกษารูปแบบการใช้กระดาษอามาเตในพิธีกรรม ส่งผลให้ชาวโอโตมี (Otomi) ในพื้นที่เริ่มผลิตกระดาษเพื่อการค้า และนำไปขายในเมืองใหญ่ เช่น เม็กซิโกซิตี้

ต่อมา จิตรกรชาวนาฮัว (Nahua) ในรัฐเกร์เรโร (Guerrero) ได้นำกระดาษอามาเตมาใช้เป็นพื้นหลังในการวาดภาพ สร้างสรรค์เป็นงานหัตถกรรมพื้นเมือง "รูปแบบใหม่" ซึ่งได้รับการส่งเสริมจากรัฐบาลเม็กซิโก ทำให้ปัจจุบันกระดาษอามาเตกลายเป็นหนึ่งในงานหัตถกรรมพื้นเมืองของเม็กซิโกที่แพร่หลายที่สุด ทั้งในระดับประเทศและระดับสากล

ความท้าทายในปัจจุบัน

ปัจจุบันผู้ผลิตกระดาษชาวโอโตมียังคงผลิตอามาเตอยู่ แต่ต้องเผชิญกับปัญหาการขาดแคลนวัตถุดิบ เนื่องจากต้นมะเดื่อและต้นมัลเบอร์รี่ (Mulberry) ซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักกำลังลดจำนวนลงและเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์