ความสัมพันธ์ระหว่างกรีกโบราณและอินเดียโบราณ

สำหรับชาวกรีกโบราณ คำว่า อินเดีย (กรีก: Ἰνδία) หมายถึงภูมิภาคทางภูมิศาสตร์ที่ตั้งอยู่ทางตะวันออกของเปอร์เซียและทางใต้ของเทือกเขาหิมาลัย โดยไม่รวมพื้นที่ของเซริกา (Serica) ในเวลาต่อมา คำนี้ถูกนำมาใช้เรียกทั้งในความหมายที่ครอบคลุมถึงอนุทวีปอินเดียทั้งหมด หรือจำกัดวงอยู่เพียงบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำสินธุ

การเรียกขานและคำศัพท์ทางภาษา

ชาวกรีกเรียกกลุ่มชาวอินโด-อารยันว่า อินดอย (Indoi - Ἰνδοί) ซึ่งมีความหมายตรงตัวว่า 'ผู้คนแห่งแม่น้ำสินธุ' ในขณะที่ชาวเวทอารยันเรียกชาวกรีกว่า ยวน (Yavanas), โยนา (Yona) หรือ โยนากะ (Yonaka) ซึ่งเป็นคำที่แผลงมาจากคำว่า 'ไอโอเนียน' (Ionians) นอกจากนี้ คำว่า 'Yawan' ในภาษาฮีบรูยังถูกใช้เรียกชาวกรีกโบราณเช่นกัน

หลักฐานจากจารึกและคัมภีร์ภาษาบาลีระบุว่า คำว่า 'ยวน' ในภาษาปรากฤตมีความหมายเดียวกับคำว่า 'ยวน' ในภาษาสันสกฤต โดยมีข้อสันนิษฐานว่าชาวอินเดียอาจรับคำนี้มาจากชาวเปอร์เซีย (ซึ่งเรียกชาวกรีกว่า Yaunas) หรือรับมาจากกลุ่มภาษาเซมิติก

นักไวยากรณ์ชาวอินเดียโบราณเชื่อว่าคำว่า Yavanas มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤตคำว่า Yu ซึ่งแปลว่า 'การผสมผสาน' โดยบันทึกที่เป็นลายลักษณ์อักษรที่เก่าแก่ที่สุดของคำนี้ปรากฏใน Astadhyayi ซึ่งเป็นตำราไวยากรณ์ของปาณินิ (Pāṇini) นอกจากนี้ กัตยยานะ (Katyayana) ได้อธิบายว่าเมื่อเติมปัจจัยบางประการเข้ากับคำว่า Yavana จะหมายถึงลายมือ โดยมีตัวอย่างเช่น Yavanani และ Yavanallipyam ซึ่งหมายถึงตัวอักษรที่ชาวกรีกใช้

แม้ว่าในระยะแรกคำว่า 'ยวน' จะหมายถึงชาวกรีกโดยเฉพาะ แต่ในศตวรรษต่อๆ มา คำนี้ถูกนำมาใช้เรียกชาวโรมัน ชาวอาหรับ และชาวตะวันตกโดยทั่วไป

ตำนานและเรื่องเล่าทางเทพปกรณัม

เทพไดโอนีซัส (Dionysus)

เมกาสเธนีส (Megasthenes) และอพอลโลโดรัส (Apollodorus) ได้บันทึกเรื่องราวการเดินทางมายังอินเดียของเทพไดโอนีซัสในยุคก่อนประวัติศาสตร์ โดยโพลีเอนัส (Polyaenus) ระบุว่าไดโอนีซัสได้ปราบปรามชาวอินเดียและสร้างพันธมิตรกับพวกเขาและเหล่านักรบหญิงอเมซอน เพื่อนำไปใช้ในสงครามกับแบคตเรีย

ในมหากาพย์ Dionysiaca โดยนันนัส (Nonnus) ได้กล่าวถึงการเดินทางของไดโอนีซัสสู่อินเดีย และพูดถึง 'โคลเลเทส' (Colletes) ยักษ์ผู้ทรงพลังซึ่งเชื่อว่าเป็นบรรพบุรุษของผู้ก่อตั้งเผ่าพันธุ์อินเดีย นอกจากนี้ เฮรา (Hera) ยังได้ปลอมตัวเป็นชาวอินเดียเพื่อโน้มน้าวให้หัวหน้าเผ่าอินเดียเข้าร่วมรบกับกองทัพของไดโอนีซัส

ฟิโลสทราตัส (Philostratus) รายงานว่าชาวอินเดียเรียกไดโอนีซัสว่า 'ไนเซียน' (Nysian) และเชื่อว่าพระองค์ทรงสร้างเมืองไนซา (Nysa) ซึ่งบางครั้งถูกระบุว่าเป็นเมืองนากรา (Nagara) เมื่อพระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชเสด็จถึงเมืองไนซา ตัวแทนของเมืองได้ขอให้พระองค์ละเว้นการยึดครองเมือง โดยอ้างว่าเมืองนี้ก่อตั้งโดยไดโอนีซัสและตั้งชื่อตามแม่นมของพระองค์

เทพเฮราคลีส (Heracles)

เมกาสเธนีสยังได้บันทึกตำนานการเดินทางมายังอินเดียของเทพเฮราคลีส โดยระบุว่า 'ปันไดอี' (Pandaie) บุตรสาวของเฮราคลีสที่เกิดในอินเดีย ได้รับมอบอำนาจให้ปกครองอินเดียตอนใต้ และเป็นที่มาของประเพณีการมีกษัตริย์หญิงในเผ่าปันได (Pandae)

นอกจากนี้ ยังมีหลักฐานว่าเผ่าซูราเซโนย (Sourasenoi) ได้บูชาเฮราคลีสในช่วงเวลาที่พระเจ้าอเล็กซานเดอร์มหาราชยกทัพมาถึง และควินตัส เคอร์เทียส รูฟัส (Quintus Curtius Rufus) ระบุว่าทหารอินเดียบางส่วนได้ถือธงที่มีชื่อของ 'เฮราคลีส' ในระหว่างการรุกคืบไปทางตะวันออกของพระเจ้าอเล็กซานเดอร์

การติดต่อและอิทธิพลทางวัฒนธรรม

ระบบเงินตราและเหรียญกษาปณ์

ระหว่างประมาณ 200 ปีก่อนคริสตกาล ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 1 อาณาจักรกรีก-อินเดีย (Indo-Greek Kingdom) ได้แผ่ขยายอำนาจครอบคลุมพื้นที่ปัจจุบันของปากีสถาน บางส่วนของอัฟกานิสถาน และอินเดียตะวันตกเฉียงเหนือ โดยมีการพบเหรียญกษาปณ์ที่ระบุชื่อเมืองคาปิซี (Kapisi)

จักรวรรดิกุษาณะ (Kushan Empire) ซึ่งสืบทอดอำนาจต่อจากอาณาจักรกรีก-อินเดีย ได้นำตัวอักษรและคำจารึกภาษากรีกมาใช้บนเหรียญกษาปณ์ รวมถึงรับเอาองค์ประกอบทางวัฒนธรรมกรีกมาใช้ ในช่วงแรกมักปรากฏธีมจากเทพปกรณัมกรีก ก่อนที่จะเปลี่ยนเป็นภาพลักษณ์ทางพุทธศิลป์ในเวลาต่อมา

ในยุคเดียวกัน ทางตอนใต้ของจักรวรรดิกุษาณะ รัฐกษัตริย์ตะวันตก (Western Kshatrapas) ได้สร้างเหรียญกษาปณ์ที่เลียนแบบรูปแบบของกรีก-อินเดีย โดยด้านหน้าเป็นรูปใบหน้ากษัตริย์พร้อมคำจารึกภาษากรีก และด้านหลังเป็นรูปสายฟ้าและลูกศร พร้อมคำจารึกภาษาพราหมีและภาษาขโรษฐี