ดัชนีความดันโลหิตที่ข้อเท้าและแขน (ABPI) การตรวจคัดกรองโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย

สรุปใจความสำคัญ

ABPI คืออัตราส่วนความดันโลหิตที่ข้อเท้าเทียบกับต้นแขน เพื่อใช้ตรวจหาโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย (PAD)
ค่า ABPI ระหว่าง 0.90 ถึง 1.29 ถือว่าปกติ ส่วนค่าที่ต่ำกว่า 0.9 บ่งชี้ถึงการมีโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย
ค่า ABPI ที่สูงกว่า 1.3 มักเกิดจากหลอดเลือดแข็งตัว (Calcification) ซึ่งพบได้บ่อยในผู้ป่วยเบาหวานและโรคไต

ดัชนีความดันโลหิตที่ข้อเท้าและแขน (ABPI) หรือ Ankle-Brachial Index (ABI) คืออัตราส่วนของความดันโลหิตที่วัดได้บริเวณข้อเท้าเทียบกับความดันโลหิตที่บริเวณต้นแขน การตรวจนี้ใช้เพื่อประเมินว่ามีความผิดปกติของหลอดเลือดแดงในขาซึ่งอาจบ่งชี้ถึง โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย (Peripheral Artery Disease - PAD) หรือไม่ โดยหากความดันโลหิตที่ขาต่ำกว่าที่แขน จะแสดงถึงการอุดตันของหลอดเลือดแดงในส่วนล่างของร่างกาย

การวัดค่า ABPI — การใช้เครื่องมือวัดความดันโลหิตและ Doppler ultrasound เพื่อหาค่า ABPI

วิธีการตรวจวัด

เพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่แม่นยำ ผู้ป่วยต้องนอนหงายโดยที่ศีรษะและแขนขาไม่ห้อยลงจากเตียง เนื่องจากหากวัดในขณะที่นั่ง ค่า ABI อาจสูงเกินจริงได้ประมาณ 0.3

เครื่องมือที่ใช้

Doppler ultrasound: ใช้เพื่อตรวจจับการไหลเวียนของเลือดในหลอดเลือดแดง
Sphygmomanometer: เครื่องวัดความดันโลหิตแบบสายรัด (Cuff)

ขั้นตอนการตรวจคือ การรัดสายรัดความดันโลหิตเหนือหลอดเลือดแดงที่ต้องการวัด จากนั้นทำให้สายรัดพองตัวจนกระทั่งเสียงชีพจรที่ตรวจจับได้ด้วย Doppler ultrasound หายไป เมื่อค่อยๆ ปล่อยลมออก ความดันในขณะที่เริ่มตรวจพบชีพจรอีกครั้งจะเป็นค่าความดันซิสโตลิก (Systolic pressure) ของหลอดเลือดแดงเส้นนั้น

การใช้เครื่องวัดความดันแบบดิจิทัล (Oscillometric)

มีการนำเครื่องวัดความดันโลหิตแบบดิจิทัลทั่วไปมาใช้ในการวัดค่า ABPI (เรียกว่า OABI) ซึ่งพบว่ามีความสัมพันธ์ที่ดีกับวิธีมาตรฐาน (DABI) และสามารถตรวจพบค่าที่ต่ำกว่า 0.9 ได้ด้วยความแม่นยำในระดับที่น่าพอใจ อย่างไรก็ตาม วิธีนี้อาจใช้ไม่ได้ผลในผู้ป่วยที่ไม่มีชีพจรส่วนปลายจากการตรวจร่างกาย

การคำนวณค่า ABPI

ในการประเมิน จะใช้ค่าความดันซิสโตลิกที่สูงที่สุดจากแขนทั้งสองข้าง และใช้ค่าที่สูงที่สุดระหว่างหลอดเลือดแดง Posterior tibial และ Dorsalis pedis ในแต่ละเท้า เพื่อนำมาคำนวณตามสูตรดังนี้:

สูตรการคำนวณ ABPI — สูตรการคำนวณ: ABPI = ความดันที่ขา / ความดันที่แขน

การแปลผลลัพธ์

ในคนปกติ ความดันที่ข้อเท้าจะสูงกว่าที่ข้อศอกเล็กน้อย โดยเกณฑ์การแปลผลมีดังนี้:

ค่า ABPI	การแปลผล
0.90 - 1.29	ปกติ (ไม่มีโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลายที่สำคัญ)
ต่ำกว่า 0.9	บ่งชี้ถึงโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย (PAD)
1.3 หรือมากกว่า	ผิดปกติ (บ่งชี้ถึงการแข็งตัวหรือหินปูนเกาะที่ผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดไม่สามารถบีบอัดได้ ซึ่งมักพบในผู้ป่วยเบาหวานหรือโรคไต)

ข้อจำกัดของการตรวจ ABPI

การแข็งตัวของหลอดเลือด (Arterial Calcification): ในผู้ป่วยเบาหวาน โรคไต หรือผู้ที่สูบบุหรี่จัด หลอดเลือดอาจแข็งจนบีบไม่ลง ทำให้ค่าความดันที่ข้อเท้าสูงเกินจริง (ผลลบปลอม)
ความไวในการตรวจ: การตรวจขณะพักอาจไม่ไวพอที่จะตรวจพบ PAD ในระยะเริ่มต้น บางครั้งจึงมีการใช้การทดสอบบนลู่วิ่ง (Treadmill test) เพื่อเพิ่มความไวในการวินิจฉัย
มาตรฐานการตรวจ: ขาดมาตรฐานที่เป็นสากลในบางขั้นตอน และต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญในการวัดเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่แม่นยำ

ความสำคัญในการพยากรณ์โรค

การศึกษาในปี 2006 ชี้ให้เห็นว่าค่า ABPI ที่ผิดปกติอาจเป็นตัวบ่งชี้อิสระถึงอัตราการเสียชีวิต เนื่องจากสะท้อนถึงภาระของโรคหลอดเลือดแดงแข็ง (Atherosclerosis) ทั่วร่างกาย จึงมีศักยภาพในการใช้คัดกรองโรคหลอดเลือดหัวใจ แม้ว่าจะยังไม่มีคำแนะนำที่ชัดเจนสำหรับผู้ป่วยกลุ่มความเสี่ยงต่ำก็ตาม นอกจากนี้ ค่า ABI ที่ผิดปกติยังมีความสัมพันธ์กับการเกิดกลุ่มอาการเปราะบาง (Frailty syndrome) ในผู้สูงอายุอีกด้วย

คำถามที่พบบ่อย

ค่า ABPI ต่ำกว่า 0.9 หมายถึงอะไร?

หมายถึงมีความเป็นไปได้สูงที่จะมีโรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย (Peripheral Artery Disease) ซึ่งทำให้การไหลเวียนของเลือดไปยังขาไม่เพียงพอ

ทำไมผู้ป่วยเบาหวานถึงอาจมีค่า ABPI สูงเกินจริง?

เพราะผู้ป่วยเบาหวานมักมีภาวะหลอดเลือดแข็งตัว (Arterial Calcification) ทำให้ผนังหลอดเลือดไม่สามารถถูกบีบอัดได้ด้วยเครื่องวัดความดัน ส่งผลให้ค่าความดันที่วัดได้สูงกว่าความเป็นจริง

การตรวจ ABPI มีความแม่นยำเพียงใด?

มีความไว (Sensitivity) ประมาณ 90% และความจำเพาะ (Specificity) ประมาณ 98% ในการตรวจหาการตีบตันของหลอดเลือดแดงในขาที่มากกว่า 50%