เบโซฟิลิก คุณสมบัติการย้อมติดสีด่างในทางพยาธิวิทยา
สรุปใจความสำคัญ
- เบโซฟิลิก คือคุณสมบัติของโครงสร้างในเซลล์ที่ย้อมติดสีด่าง (Basic dye) เช่น เฮมาทอกซิลิน
- โครงสร้างที่เป็นเบโซฟิลิกมักมีประจุลบ เช่น DNA ในนิวเคลียส และไรโบโซม
- การย้อมสี H&E จะทำให้โครงสร้างเบโซฟิลิกปรากฏเป็นสีน้ำเงินหรือม่วง
- เบโซฟิล (Basophils) คือเซลล์ที่ย้อมติดสีด่างได้ดี เช่น เม็ดเลือดขาวชนิดเบโซฟิล
เบโซฟิลิก (Basophilic) เป็นคำศัพท์ทางเทคนิคที่นักพยาธิวิทยาใช้เพื่ออธิบายลักษณะของเซลล์ เนื้อเยื่อ หรือโครงสร้างภายในเซลล์เมื่อมองผ่านกล้องจุลทรรศน์ หลังจากที่ชิ้นเนื้อทางฮิสโตโลจี (Histological section) ผ่านการย้อมด้วยสีย้อมพื้นฐานที่มีฤทธิ์เป็นด่าง (Basic dye)
กลไกการย้อมติดสี
คำว่า "เบโซฟิลิก" มาจากรากศัพท์ที่หมายถึงความสามารถในการย้อมติดสีด่างได้ดี ซึ่งอธิบายได้ด้วยหลักการทางไฟฟ้าเคมี ดังนี้:
- ประจุไฟฟ้า: สีย้อมพื้นฐาน (Basic dyes) มีประจุเป็นบวก (Cationic) จึงสามารถเข้าจับกับโครงสร้างที่มีประจุเป็นลบ (Anionic) ภายในเซลล์ได้ดี
- โครงสร้างที่ย้อมติดสี: ตัวอย่างโครงสร้างที่มีประจุลบและย้อมติดสีเบโซฟิลิก ได้แก่ โครงสร้างฟอสเฟตของ DNA ในนิวเคลียสของเซลล์ และไรโบโซม (Ribosomes)
สีย้อมพื้นฐานที่นิยมใช้มากที่สุดในห้องปฏิบัติการคือ เฮมาทอกซิลิน (Haematoxylin) ซึ่งจะทำให้โครงสร้างที่เป็นเบโซฟิลิกปรากฏเป็นสีน้ำเงินหรือสีม่วงเข้ม
การนำไปใช้เรียกชื่อเซลล์
คำว่า "เบโซฟิล" (Basophils) ใช้เรียกเซลล์ที่มีคุณสมบัติชอบสีด่าง (จากภาษากรีก "-phil" แปลว่า รักหรือชอบ) โดยเฉพาะในกรณีต่อไปนี้:
- เบโซฟิล แกรนูโลไซต์ (Basophil granulocytes): เม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่งที่มีแกรนูลขนาดใหญ่ซึ่งย้อมติดสีด่างได้เข้ม
- เบโซฟิลในต่อมใต้สมองส่วนหน้า (Anterior pituitary basophils): เซลล์ในต่อมใต้สมองที่ย้อมติดสีด่าง
ในกรณีที่มีจำนวนเบโซฟิล แกรนูโลไซต์ในเลือดเพิ่มขึ้นอย่างผิดปกติ จะถูกเรียกว่าภาวะ เบโซฟิเลีย (Basophilia)
ข้อแตกต่างระหว่างเบโซฟิลิกและแอซิโดฟิลิก
โครงสร้างที่ตรงข้ามกับเบโซฟิลิกคือ แอซิโดฟิลิก (Acidophilic) หรือ อีโอซิโนฟิลิก (Eosinophilic) ซึ่งเป็นโครงสร้างที่มีประจุบวกและย้อมติดสีที่มีฤทธิ์เป็นกรด (Anionic dyes) เช่น สีอีโอซิน (Eosin) ทำให้ปรากฏเป็นสีชมพูหรือสีแดง
ในการตรวจทางพยาธิวิทยาที่พบบ่อยที่สุด คือการย้อมสีแบบ H&E stain (Haematoxylin and Eosin) ซึ่งเป็นการใช้สีย้อมสองชนิดร่วมกัน เพื่อให้เห็นโครงสร้างเบโซฟิลิกเป็นสีน้ำเงิน และโครงสร้างอีโอซิโนฟิลิกเป็นสีแดง ทำให้สามารถแยกแยะองค์ประกอบของเซลล์ได้อย่างชัดเจน
คำถามที่พบบ่อย
เบโซฟิลิก (Basophilic) หมายถึงอะไร?
หมายถึงคุณสมบัติของเซลล์หรือโครงสร้างภายในเซลล์ที่สามารถย้อมติดสีย้อมพื้นฐานที่มีฤทธิ์เป็นด่าง (Basic dyes) ได้ดี ซึ่งมักจะปรากฏเป็นสีน้ำเงินหรือม่วงเมื่อย้อมด้วยสีเฮมาทอกซิลิน
ทำไมโครงสร้างบางอย่างถึงเป็นเบโซฟิลิก?
เพราะโครงสร้างเหล่านั้นมีประจุไฟฟ้าเป็นลบ (Anionic) เช่น กรดนิวคลิอิกใน DNA และ RNA ซึ่งจะดึงดูดสีย้อมพื้นฐานที่มีประจุเป็นบวก (Cationic)
ความแตกต่างระหว่างเบโซฟิลิกและอีโอซิโนฟิลิกคืออะไร?
เบโซฟิลิกย้อมติดสีด่าง (เช่น เฮมาทอกซิลิน) และปรากฏเป็นสีน้ำเงิน/ม่วง ส่วนอีโอซิโนฟิลิกย้อมติดสีกรด (เช่น อีโอซิน) และปรากฏเป็นสีแดง/ชมพู
