ยุทธการเซเปดา ค.ศ. 1820

ยุทธการเซเปดา (Battle of Cepeda) เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1820 ณ คาญาดา เด เซเปดา (Cañada de Cepeda) ในจังหวัดบัวโนสไอเรส ประเทศอาร์เจนตินา การรบครั้งนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญทางประวัติศาสตร์ เนื่องจากเป็นยุทธการใหญ่ครั้งแรกที่แบ่งฝ่ายการต่อสู้อย่างชัดเจนระหว่างกลุ่ม ยูนิแทเรียน (Unitarians) ที่สนับสนุนรัฐบาลกลาง และกลุ่ม เฟเดอรัล (Federals) ที่สนับสนุนการกระจายอำนาจสู่จังหวัด

บริบทและการเผชิญหน้า

ความขัดแย้งครั้งนี้เกิดจากการรวมตัวกันของจังหวัดซานตาเฟ และเอนเตรริโอส พร้อมด้วยโฮเซ มิเกล การ์เรร่า เพื่อโค่นล้มรัฐบาลกลางภายใต้รัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1819 ซึ่งมีลักษณะรวมศูนย์อำนาจ (Centralist) และต้องการล้มล้างตำแหน่งผู้อำนวยการสูงสุด (Supreme Director) ของสหรัฐรัฐแห่งริโอเดลาปลาตา

ผู้นำระดับจังหวัดอย่าง เอสตานิสลาโอ โลเปซ และฟรานซิสโก รามิเรซ ซึ่งเป็นพันธมิตรของโฮเซ เกอร์วาซิโอ อาร์ติกัส ได้นำกองกำลังเข้าโจมตี ด้านผู้อำนวยการสูงสุด โฮเซ รอนโด และพยายามเรียกกองทัพที่กำลังทำสงครามประกาศเอกราชของอาร์เจนตินากลับมาเพื่อต่อสู้กับกลุ่มเฟเดอรัล แต่กลับพบกับอุปสรรคสำคัญ:

• กองทัพแห่งแอนดีส (Army of the Andes): ภายใต้การนำของโฮเซ เด ซาน มาร์ติน ปฏิเสธที่จะละทิ้งการรุกคืบเพื่อต่อสู้กับฝ่ายรอยัลลิสต์ในชิลีและเปรู
• กองทัพทางเหนือ (Army of the North): ภายใต้การนำของมานูเอล เบลกราโน เกิดการก่อจลาจลที่อาเรกิโต เนื่องจากทหารและนายทหารปฏิเสธที่จะเข้าร่วมในสงครามกลางเมือง และต้องการกลับไปป้องกันชายแดนทางเหนือเพื่อต่อสู้กับฝ่ายรอยัลลิสต์แทน

ส่งผลให้กองกำลังของรอนโดมีจำนวนลดลงและพ่ายแพ้อย่างยับเยินในยุทธการครั้งนี้

ผลลัพธ์และผลกระทบทางการเมือง

ชัยชนะของฝ่ายเฟเดอรัลนำไปสู่การสิ้นสุดของอำนาจส่วนกลางที่จัดตั้งขึ้นตามรัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1819 และเป็นการวางรากฐานสำหรับการจัดระเบียบการปกครองแบบสหพันธรัฐในอาร์เจนตินา โดยจังหวัดซานตาเฟ เอนเตรริโอส และบัวโนสไอเรส ได้ร่วมกันลงนามใน สนธิสัญญาปิลาร์ (Treaty of Pilar) เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1820

ความขัดแย้งภายในกลุ่มเฟเดอรัล

อย่างไรก็ตาม ข้อกำหนดบางประการในสนธิสัญญาปิลาร์ไม่เป็นที่ยอมรับของ โฮเซ เกอร์วาซิโอ อาร์ติกัส (ผู้ซึ่งขณะนั้นถูกเนรเทศไปยังเอนเตรริโอสหลังจากพ่ายแพ้ต่อการรุกรานของจักรวรรดิบราซิลในบันดาโอเรียนตัล) อาร์ติกัสจึงสั่งให้โลเปซและรามิเรซยกเลิกสนธิสัญญาดังกล่าว

เหตุการณ์นี้กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อโลเปซและรามิเรซหันมาต่อต้านอดีตผู้นำทางจิตวิญญาณของตน โดยรามิเรซได้เข้าโจมตีกองทัพที่เหลือของอาร์ติกัสและขับไล่เขาให้ต้องลี้ภัยไปยังปารากวัย

การก้าวขึ้นมาของรามิเรซและจุดจบ

หลังจากนั้น รามิเรซได้พยายามสถาปนาอำนาจนำโดยประกาศจัดตั้ง สาธารณรัฐเอนเตรริโอส (Republic of Entre Ríos) เมื่อวันที่ 29 กันยายน ค.ศ. 1820 แต่ความพยายามนี้ดำเนินไปได้ไม่นาน เนื่องจากในวันที่ 10 กรกฎาคม ค.ศ. 1821 รามิเรซถูกลอบสังหารโดยกองกำลังของเอสตานิสลาโอ โลเปซ อดีตพันธมิตรของเขา ซึ่งร่วมมือกับจังหวัดบัวโนสไอเรสและกอร์เรียนเตส เนื่องจากความกังวลในความทะเยอทะยานของรามิเรซ

มรดกทางประวัติศาสตร์

ยุทธการเซเปดาในปี ค.ศ. 1820 เป็นจุดเริ่มต้นของ ยุคคอดีโย (Caudillo era) หรือยุคที่ผู้นำท้องถิ่นผู้ทรงอิทธิพลเข้าควบคุมอำนาจทางการเมือง นอกจากนี้ ในเวลาต่อมายังเกิดยุทธการเซเปดาครั้งที่สองในปี ค.ศ. 1859 ซึ่งเป็นการปะทะกันระหว่างฝ่ายยูนิแทเรียนและเฟเดอรัลอีกครั้ง และจบลงด้วยการผนวกบัวโนสไอเรสเข้าเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพอย่างสมบูรณ์