เบอร์นาร์ด ไลท์แมน นักประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญยุควิกตอเรีย

เบอร์นาร์ด ไวส์ ไลท์แมน (Bernard Vise Lightman) เป็นนักประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ชาวแคนาดาที่มีชื่อเสียงระดับโลก ปัจจุบันดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ด้านมนุษยศาสตร์ รวมถึงด้านการศึกษาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มหาวิทยาลัยยอร์ก (York University) ในเมืองโทรอนโต รัฐออนแทรีโอ ประเทศแคนาดา

ไลท์แมนมีความเชี่ยวชาญเป็นพิเศษในด้านความสัมพันธ์ระหว่างวิทยาศาสตร์ในยุควิกตอเรียกับความไม่เชื่อทางศาสนา บทบาทของสตรีในวงการวิทยาศาสตร์ และกระบวนการทำให้วิทยาศาสตร์กลายเป็นเรื่องที่เข้าถึงได้สำหรับสาธารณชน (Popularization of Science)

ผลงานที่โดดเด่นและการบริหาร

ไลท์แมนเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางจากการดำรงตำแหน่งบรรณาธิการบริหารของวารสาร Isis ซึ่งเป็นวารสารชั้นนำด้านประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ระหว่างปี 2004–2014 นอกจากนี้ เขายังเคยดำรงตำแหน่งประธานของสมาคมประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ (History of Science Society) ในช่วงปี 2018–2019

หนึ่งในโครงการที่สำคัญที่สุดของเขาคือ The John Tyndall Correspondence Project ซึ่งเป็นความร่วมมือระดับนานาชาติในการรวบรวม แปล และเผยแพร่จดหมายทั้งหมดของ จอห์น ทินดอล (John Tyndall) นักวิทยาศาสตร์ผู้ทรงอิทธิพลในศตวรรษที่ 19 เพื่อให้ผู้ศึกษาสามารถเข้าถึงชีวิตและแนวคิดของทินดอลได้อย่างละเอียด

เส้นทางทางวิชาการและงานเขียน

ในช่วงเริ่มต้นของอาชีพ ไลท์แมนมุ่งเน้นไปที่การศึกษาเรื่อง อไญยนิยม (Agnosticism) ในกลุ่มนักธรรมชาติวิทยาชาววิกตอเรีย เช่น โทมัส เฮนรี ฮักซ์ลีย์ และจอห์น ทินดอล ซึ่งนำไปสู่การตีพิมพ์หนังสือ The Origins of Agnosticism: Victorian Unbelief and the Limits of Knowledge ในปี 1987 โดยเขาชี้ให้เห็นว่าอไญยนิยมไม่ใช่เพียงหน้ากากของลัทธิไม่เชื่อพระเจ้า (Atheism) แต่เกิดจากการตีความปรัชญาความรู้ของ อิมมานูเอล คานท์ (Immanuel Kant)

ตั้งแต่ปี 1989 เป็นต้นมา งานของเขาได้ขยายขอบเขตไปสู่การศึกษาวัฒนธรรมการพิมพ์และวารสารที่ไม่ใช่วิชาการในยุควิกตอเรีย ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางการถกเถียงทางวิทยาศาสตร์ในพื้นที่สาธารณะ

ผลงานตีพิมพ์ที่สำคัญ

• The Origins of Agnosticism (1987)
• Victorian Faith in Crisis (1990)
• Victorian Popularizers of Science (2007)
• Evolutionary Naturalism in Victorian Britain (2009)
• A Companion to the History of Science (2016)

นอกจากนี้ เขายังเป็นบรรณาธิการชุดหนังสือ "Science and Culture in the Nineteenth Century" ซึ่งตีพิมพ์โดย University of Pittsburgh Press โดยมีหนังสือในชุดนี้มากกว่า 40 เล่มจนถึงปี 2024

รางวัลและการยอมรับ

ด้วยผลงานที่โดดเด่น ไลท์แมนได้รับเกียรติและการยอมรับมากมาย ดังนี้:

• ได้รับรางวัล Science-Religion Course Program Award จากมูลนิธิจอห์น เทมเพิลตัน (John Templeton Foundation) ในปี 1998
• ได้รับเลือกเป็นสมาชิกสมทบ (Corresponding Member) ของ International Academy of the History of Science ในปี 2010
• ได้รับเลือกเป็นสมาชิก (Fellow) ของ Royal Society of Canada ในปี 2011