BK Virus สาเหตุ อาการ และการรักษาในผู้ป่วยปลูกถ่ายไต

BK virus หรือที่รู้จักในชื่อ Human polyomavirus 1 เป็นไวรัสในตระกูล polyomavirus ซึ่งการติดเชื้อในอดีตพบได้แพร่หลายในประชากรทั่วไป แต่โดยปกติแล้วจะไม่ก่อให้เกิดผลกระทบที่รุนแรง ยกเว้นในกลุ่มผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือผู้ที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน

อาการและสัญญาณเตือน

โดยทั่วไป ไวรัส BK มักไม่ก่อให้เกิดโรคในคนที่มีสุขภาพแข็งแรง และผู้ติดเชื้อจำนวนมากไม่มีอาการ หากมีอาการเกิดขึ้น มักจะเป็นอาการเล็กน้อย เช่น การติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจหรือมีไข้ ซึ่งเรียกว่าเป็นการติดเชื้อ BK ระยะแรก (Primary BK infections)

ไวรัสจะแพร่กระจายไปยังไตและทางเดินปัสสาวะและคงตัวอยู่ตลอดชีวิต โดยคาดว่าประชากรถึง 80% มีไวรัสนี้ในรูปแบบแฝง (Latent form) ซึ่งจะยังคงสงบอยู่จนกว่าร่างกายจะเข้าสู่สภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ได้รับการปลูกถ่ายไตหรือการปลูกถ่ายอวัยวะหลายส่วน

ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ อาการจะรุนแรงกว่ามาก โดยมีอาการแสดงทางคลินิก ได้แก่:

• การทำงานของไตลดลง (สังเกตได้จากการเพิ่มขึ้นของระดับซีรั่มครีอะตินีน)
• ผลการตรวจปัสสาวะที่ผิดปกติ พบเซลล์ท่อไตและเซลล์อักเสบ

สาเหตุและการแพร่เชื้อ

สาเหตุเกิดจากเชื้อ BK polyomavirus หรือ Human polyomavirus 1

การแพร่เชื้อ

ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าไวรัสนี้แพร่กระจายอย่างไร แต่ทราบว่าเป็นการแพร่จากคนสู่คน ไม่ได้มาจากสัตว์ มีข้อสันนิษฐานว่าอาจแพร่ผ่านของเหลวในระบบทางเดินหายใจหรือปัสสาวะ เนื่องจากผู้ติดเชื้อจะขับไวรัสออกมาทางปัสสาวะเป็นระยะๆ

ปัจจัยเสี่ยง

ในผู้ป่วยปลูกถ่ายไตบางราย การใช้ยากดภูมิคุ้มกันที่จำเป็นอาจส่งผลข้างเคียงทำให้ไวรัสสามารถจำลองตัวในไตที่ปลูกถ่ายได้ นำไปสู่โรคที่เรียกว่า BK nephropathy

ประมาณ 1-10% ของผู้ป่วยปลูกถ่ายไตจะพัฒนาไปสู่ภาวะ BK virus associated nephropathy (BKVAN) และผู้ป่วยเหล่านี้อาจสูญเสียไตที่ปลูกถ่ายได้สูงถึง 80% โดยอาการอักเสบของไตอาจเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ไม่กี่วันหลังการปลูกถ่ายไปจนถึง 5 ปี

การวินิจฉัย

ไวรัสนี้สามารถวินิจฉัยได้ด้วยวิธีการดังนี้:

• การตรวจเลือด BKV (BKV blood test)
• การตรวจปัสสาวะเพื่อหา decoy cells
• การตัดชิ้นเนื้อไต (Kidney biopsy) เพื่อนำมาตรวจ
• การใช้เทคนิค PCR เพื่อระบุตัวไวรัส

การรักษา

หัวใจสำคัญของการรักษาคือ การลดระดับยากดภูมิคุ้มกัน เนื่องจากความสัมพันธ์ระหว่างการเพิ่มขึ้นของ BKVAN สัมพันธ์กับการใช้ยากดภูมิคุ้มกันที่มีประสิทธิภาพสูง เช่น tacrolimus และ mycophenolate mofetil (MMF)

วิธีการลดยากดภูมิคุ้มกัน

• การหยุดใช้ยา MMF หรือ tacrolimus
• การเปลี่ยนจากยา tacrolimus เป็น cyclosporine
• การลดปริมาณยากดภูมิคุ้มกันโดยรวม

ยาต้านไวรัส (Antivirals)

Leflunomide เป็นยาที่ยับยั้งการสังเคราะห์ไพริมิดีน ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นทางเลือกที่สองในการรักษาหลังจากลดยากดภูมิคุ้มกันแล้ว โดยยาเลฟลูโนไมด์มีคุณสมบัติทั้งในการกดภูมิคุ้มกันและต้านไวรัสในเวลาเดียวกัน