เส้นทางอาชีพ ความหมาย การเลือก และการจัดการอาชีพในยุคปัจจุบัน

คำว่า "อาชีพ" (Career) มักถูกเข้าใจว่าเป็นเพียงการทำงานเพื่อหาเงิน แต่ในความเป็นจริงแล้ว อาชีพคือการเดินทางเชิงเปรียบเทียบของบุคคลผ่านการเรียนรู้ การทำงาน และแง่มุมอื่นๆ ของชีวิต ซึ่งมีความหมายที่หลากหลายและครอบคลุมมากกว่าที่คิด

ความหมายของอาชีพ

คำนิยามของอาชีพมีการตีความได้หลายรูปแบบ ดังนี้:

• มุมมองกว้าง: พจนานุกรมภาษาอังกฤษ Oxford นิยามว่าคือ "เส้นทางหรือความก้าวหน้าในชีวิต (หรือส่วนหนึ่งของชีวิต)" ซึ่งรวมถึงการเรียนรู้และการใช้ชีวิต
• มุมมองด้านการทำงาน: มักถูกใช้เพื่อสื่อถึงแง่มุมของการทำงานในชีวิต เช่น "ผู้หญิงที่เก่งด้านอาชีพ" (Career woman)
• มุมมองด้านวิชาชีพ: หมายถึงอาชีพที่ต้องใช้การฝึกฝนเฉพาะทางหรือการศึกษาระดับสูง และถือเป็นงานหลักในชีวิต เช่น อาชีพในด้านการศึกษา หรืออาชีพในสายงานก่อสร้าง
• มุมมองด้านจิตวิทยา: นักวิจัยด้านพฤติกรรมองค์กรนิยามว่าคือ ประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับงานและประสบการณ์อื่นๆ ทั้งภายในและภายนอกองค์กร ซึ่งรวมกันเป็นรูปแบบเฉพาะตัวตลอดช่วงชีวิตของบุคคล

ในศตวรรษที่ 21 วรรณกรรมด้านการพัฒนาอาชีพและจิตวิทยาอาชีพได้ขยายขอบเขตของอาชีพให้กว้างขึ้น โดยมองว่าการพัฒนาอาชีพไม่ใช่แค่เรื่องของงานที่ได้รับค่าจ้าง แต่เป็นเรื่องของ การพัฒนาตนเอง ที่รวมถึงบริบทของชีวิต เช่น ความรับผิดชอบต่อครอบครัว ความกดดันจากสิ่งแวดล้อม และความสัมพันธ์กับผู้อื่น

การเปลี่ยนแปลงของอาชีพในประวัติศาสตร์

ในอดีต อาชีพอาจถูกกำหนดโดยสถานะทางสังคมหรือครอบครัว แต่เมื่อเข้าสู่ช่วงปลายศตวรรษที่ 20 การศึกษาที่แพร่หลายมากขึ้นทำให้ผู้คนสามารถ "ออกแบบ" อาชีพของตนเองได้ นำไปสู่การเกิดอาชีพที่ปรึกษาด้านอาชีพ (Career Counselor) และที่ปรึกษาด้านการวางแผนอาชีพ (Career Advisor)

ปัจจุบัน เราพบเห็นผู้ใหญ่ที่มี "อาชีพคู่ขนาน" (Dual or Multiple Careers) มากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการทำหลายอาชีพพร้อมกันหรือทำต่อเนื่องกัน ซึ่งสะท้อนถึงจริยธรรมในการทำงานที่เปลี่ยนไป โดยเฉพาะในกลุ่ม "ชนชั้นสร้างสรรค์" (Creative Class)

การจัดการอาชีพและการพัฒนาอาชีพ

การจัดการอาชีพ (Career Management) คือการบริหารจัดการเส้นทางอาชีพอย่างมีจุดมุ่งหมาย โดยมีทักษะสำคัญที่จำเป็น ได้แก่:

• การสะท้อนคิดเกี่ยวกับอาชีพปัจจุบันของตนเอง
• การวิจัยตลาดแรงงาน
• การประเมินความจำเป็นในการศึกษาเพิ่มเติม
• การค้นหาโอกาสใหม่ๆ และการตัดสินใจเปลี่ยนสายงาน

ทฤษฎีการเลือกอาชีพ

การตัดสินใจเข้าร่วมทำงานกับบริษัทหรือเลือกสายงาน มักขึ้นอยู่กับปัจจัยหลัก 3 ประการ ตามทฤษฎีของ Behling และคณะ:

อย่างไรก็ตาม ในความเป็นจริง การเลือกอาชีพมักถูกจำกัดด้วยความขาดแคลนของงานและการแข่งขันที่สูง รวมถึงปัจจัยทางวัฒนธรรมที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเลือกอาชีพของบุคคล

ข้อควรพิจารณาในการเลือกอาชีพที่เหมาะสม

เพื่อให้ได้อาชีพที่ตอบโจทย์ชีวิตที่สุด ควรพิจารณาปัจจัยดังต่อไปนี้:

• พรสวรรค์ตามธรรมชาติ
• รูปแบบการทำงานที่ถนัด
• ระดับการปฏิสัมพันธ์ทางสังคมที่ต้องการ
• ความสมดุลระหว่างการทำงานและการใช้ชีวิต (Work-Life Balance)
• ความต้องการในการช่วยเหลือสังคม
• ความสามารถในการรับมือกับความเครียด
• เป้าหมายด้านรายได้