มหายุคซีโนโซอิก ยุคแห่งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมและวิวัฒนาการสู่ปัจจุบัน

มหายุคซีโนโซอิก (Cenozoic Era) หรือที่รู้จักในชื่อ มหายุคแห่งชีวิตใหม่ เป็นมหายุคทางธรณีวิทยาปัจจุบันของโลก ซึ่งครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่ 66 ล้านปีก่อนจนถึงปัจจุบัน มหายุคนี้เริ่มต้นขึ้นหลังจากการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ในช่วงปลายยุคครีเทเชียส-พาลีโอจีน (Cretaceous–Paleogene extinction event) ซึ่งส่งผลให้ไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกสูญพันธุ์ไปเกือบทั้งหมด โดยเชื่อว่ามีสาเหตุหลักมาจากการพุ่งชนของดาวเคราะห์น้อยขนาดใหญ่ที่บริเวณชิกซูลูบ (Chicxulub impactor)

ลักษณะเด่นของมหายุคซีโนโซอิก

มหายุคนี้ถูกขนานนามว่า "ยุคแห่งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม" (Age of Mammals) เนื่องจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมได้วิวัฒนาการและแพร่กระจายพันธุ์จนกลายเป็นกลุ่มสัตว์เด่นที่ครอบครองระบบนิเวศบนบกทั้งในซีกโลกเหนือ (กลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีรก) และซีกโลกใต้ (กลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีกระเป๋าหน้าท้อง เช่น ในออสเตรเลียและอเมริกาใต้)

นอกจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมแล้ว แมลง นก และพืชดอก (Angiosperms) ยังมีความหลากหลายและแพร่หลายอย่างมากในช่วงเวลานี้ รวมถึงการเคลื่อนที่ของทวีปต่างๆ จนเข้าสู่ตำแหน่งปัจจุบัน

การแบ่งช่วงเวลาทางธรณีวิทยา

มหายุคซีโนโซอิกแบ่งออกเป็น 3 ยุค (Periods) และ 7 สมัย (Epochs) ดังนี้:

1. ยุคพาลีโอจีน (Paleogene Period)

ครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่ 66 ล้านปีก่อน ถึง 23.03 ล้านปีก่อน แบ่งเป็น 3 สมัย:

• สมัยพาลีโอซีน (Paleocene): ช่วงเวลาแห่งการฟื้นตัวหลังการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ ป่าทึบเริ่มแพร่กระจาย และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีรกเริ่มถือกำเนิด
• สมัยอีโอซีน (Eocene): ยุคที่โลกมีอุณหภูมิสูงมาก (Paleocene–Eocene Thermal Maximum) ป่าดิบชื้นแผ่ขยายไปถึงบริเวณขั้วโลก มีวิวัฒนาการของไพรเมต วาฬ และม้าในยุคแรกเริ่ม
• สมัยโอลิโกซีน (Oligocene): โลกเริ่มเย็นลง ทุ่งหญ้าเริ่มขยายตัว นำไปสู่การวิวัฒนาการของสัตว์กลุ่มใหม่ๆ เช่น ช้าง แมว และสุนัข

2. ยุคนีโอจีน (Neogene Period)

ครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่ 23.03 ล้านปีก่อน ถึง 2.58 ล้านปีก่อน แบ่งเป็น 2 สมัย คือ สมัยไมโอซีน (Miocene) และ สมัยพลัยโอซีน (Pliocene) ในช่วงนี้ทุ่งหญ้ากลายเป็นระบบนิเวศหลักแทนที่ป่าไม้ ส่งผลให้สัตว์ที่กินหญ้ามีวิวัฒนาการอย่างรวดเร็ว

3. ยุคควอเทอร์นารี (Quaternary Period)

เป็นยุคปัจจุบันที่เริ่มต้นเมื่อ 2.58 ล้านปีก่อน ประกอบด้วย สมัยไพลสโตซีน (Pleistocene) ซึ่งเป็นยุคน้ำแข็ง และ สมัยโฮโลซีน (Holocene) ซึ่งเป็นสมัยปัจจุบันที่มนุษย์สร้างอารยธรรมขึ้นมา

การเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศ

ในช่วงต้นของมหายุคซีโนโซอิก สภาพอากาศของโลกมีความอบอุ่นกว่าปัจจุบันอย่างมาก โดยเฉพาะในช่วงรอยต่อระหว่างสมัยพาลีโอซีนและอีโอซีน อย่างไรก็ตาม เมื่อเข้าสู่ช่วงรอยต่อระหว่างสมัยอีโอซีนและโอลิโกซีน รวมถึงการเกิดยุคน้ำแข็งในยุคควอเทอร์นารี ทำให้โลกมีอุณหภูมิลดต่ำลงและมีความแห้งแล้งมากขึ้น