ระบบไหลเวียนโลหิต กลไกการทำงานและโครงสร้างที่สำคัญ

ในสัตว์มีกระดูกสันหลัง ระบบไหลเวียนโลหิต คือระบบของอวัยวะที่ประกอบด้วยหัวใจ หลอดเลือด และเลือด ซึ่งทำหน้าที่หมุนเวียนไปทั่วร่างกาย ระบบนี้รวมถึงระบบหัวใจและหลอดเลือด (Cardiovascular system) ซึ่งมีรากศัพท์มาจากภาษากรีก kardia (หัวใจ) และภาษาละติน vascula (หลอดเลือด)

การแบ่งประเภทของระบบไหลเวียนโลหิต

ระบบไหลเวียนโลหิตแบ่งออกเป็นสองวงจรหลัก ได้แก่:

• การไหลเวียนโลหิตแบบซิสเตมิก (Systemic Circulation): การส่งเลือดที่มีออกซิเจนสูงจากหัวใจห้องล่างซ้ายไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกาย และนำเลือดที่มีออกซิเจนต่ำกลับคืนสู่หัวใจห้องบนขวา
• การไหลเวียนโลหิตแบบพัลโมนารี (Pulmonary Circulation): การส่งเลือดที่มีออกซิเจนต่ำจากหัวใจห้องล่างขวาไปยังปอดเพื่อแลกเปลี่ยนก๊าซ และนำเลือดที่มีออกซิเจนสูงกลับคืนสู่หัวใจห้องบนซ้าย

ในสัตว์มีกระดูกสันหลัง ระบบนี้เป็น ระบบปิด (Closed circulatory system) ซึ่งหมายความว่าเลือดจะไหลเวียนอยู่ภายในเครือข่ายของหลอดเลือดตลอดเวลา ต่างจากสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังบางชนิด เช่น แมลง ที่มีระบบไหลเวียนโลหิตแบบเปิด

โครงสร้างและส่วนประกอบสำคัญ

เลือด (Blood)

เลือดเป็นของเหลวที่ประกอบด้วยส่วนประกอบสำคัญ ดังนี้:

• พลาสมา (Plasma): ของเหลวที่เป็นตัวกลางในการขนส่ง
• เซลล์เม็ดเลือดแดง (Red blood cells): ขนส่งออกซิเจนโดยใช้ฮีโมโกลบิน
• เซลล์เม็ดเลือดขาว (White blood cells): ทำหน้าที่ในระบบภูมิคุ้มกันเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค
• เกล็ดเลือด (Platelets): ช่วยในการแข็งตัวของเลือดเมื่อเกิดบาดแผล

หัวใจ (Heart)

หัวใจทำหน้าที่เป็นปั๊มหลักในการขับเคลื่อนเลือดไปทั่วร่างกาย ในมนุษย์หัวใจมี 4 ห้อง ได้แก่ หัวใจห้องบนซ้าย, ห้องล่างซ้าย, ห้องบนขวา และห้องล่างขวา

กลไกการไหลเวียนเลือดผ่านปอด

เลือดที่ขาดออกซิเจนจากร่างกายจะไหลเข้าสู่หัวใจห้องบนขวา ผ่านลิ้นไตรคัสปิดไปยังห้องล่างขวา จากนั้นจะถูกสูบฉีดผ่านลิ้นพัลโมนารีเข้าสู่หลอดเลือดแดงพัลโมนารีเพื่อไปยังปอด

ระบบน้ำเหลือง (Lymphatic System)

ระบบน้ำเหลืองเป็นระบบเสริมที่ทำงานควบคู่กับระบบไหลเวียนโลหิต โดยทำหน้าที่ระบายของเหลวส่วนเกิน (Interstitial fluid) จากเนื้อเยื่อกลับเข้าสู่กระแสเลือด และทำงานร่วมกับระบบภูมิคุ้มกันเพื่อป้องกันร่างกายจากเชื้อโรค ต่างจากระบบเลือด ระบบน้ำเหลืองเป็น ระบบเปิด (Open system)