เมืองในประเทศนิวซีแลนด์ นิยามและการจัดลำดับเขตเมือง

ในประเทศนิวซีแลนด์ คำว่า "เมือง" (City) มีการนำไปใช้ในสองความหมายหลัก ซึ่งมีความแตกต่างกันระหว่างสถานะทางกฎหมายของการปกครองส่วนท้องถิ่น และการจำแนกเขตเมืองในเชิงสถิติและทางสังคม

นิยามของคำว่าเมืองในนิวซีแลนด์

ก่อนการปฏิรูปการปกครองส่วนท้องถิ่นในปี ค.ศ. 1989 เทศบาล (Borough) ที่มีประชากรตั้งแต่ 20,000 คนขึ้นไปสามารถได้รับการประกาศให้เป็นเมืองได้ โดยในขณะนั้นขอบเขตของสภาเมืองมักจะสอดคล้องกับพื้นที่ที่มีสิ่งปลูกสร้างหนาแน่น ทำให้ความแตกต่างระหว่างเขตเมืองและเขตการปกครองมีน้อยมาก

อย่างไรก็ตาม หลังการปฏิรูปในปี ค.ศ. 1989 โครงสร้างการปกครองส่วนท้องถิ่นถูกปรับเปลี่ยนอย่างมีนัยสำคัญ สภาเขต (District Councils) และสภาเมือง (City Councils) ส่วนใหญ่มีพื้นที่รับผิดชอบกว้างขวางขึ้น โดยครอบคลุมทั้งพื้นที่เมืองและพื้นที่ชนบทโดยรอบ ส่งผลให้หลายพื้นที่ที่เคยมี "สภาเมือง" ถูกเปลี่ยนมาอยู่ภายใต้การดูแลของ "สภาเขต" แทน

ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2002 เป็นต้นมา ข้อกำหนดทางกฎหมายระบุว่าเขตเมืองต้องมีประชากรอย่างน้อย 50,000 คน จึงจะสามารถได้รับการประกาศให้เป็นเมืองอย่างเป็นทางการได้

การใช้คำว่าเมืองในเชิงทั่วไปและทางสถิติ

นอกเหนือจากสถานะทางกฎหมาย นิวซีแลนด์ยังใช้คำว่า "เมือง" ในความหมายทั่วไปเพื่อระบุถึงพื้นที่เขตเมือง (Urban Areas) โดยไม่คำนึงถึงขอบเขตการปกครอง ซึ่งเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปในสังคม เช่น เมืองกิสบอร์น (Gisborne) แม้จะปกครองโดยสภาเขต แต่ก็ถูกเรียกและยอมรับว่าเป็นเมือง รวมถึงโอ๊คแลนด์ (Auckland) ที่แม้จะไม่มีสภาเมืองในรูปแบบเดิมแต่ก็มีสถานะเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดของประเทศเนื่องจากขนาดประชากร

มาตรฐานทางสถิติปี 2018 (SSGA18)

หน่วยงานสถิตินิวซีแลนด์ (Statistics New Zealand) ได้กำหนดมาตรฐานทางภูมิศาสตร์ทางสถิติปี 2018 (Statistical Standard for Geographic Areas 2018 - SSGA18) เพื่อใช้ในการคำนวณประชากร ซึ่งส่งผลต่อการจัดลำดับเมือง โดยเฉพาะในเขตเวลลิงตันที่ถูกแบ่งออกเป็น 4 เขตเมือง ได้แก่ เวลลิงตัน และโลเวอร์ฮัตต์ (จัดเป็นเขตเมืองหลัก) ส่วนโพริรัว และอัปเปอร์ฮัตต์ (จัดเป็นเขตเมืองขนาดใหญ่)

การจัดลำดับเขตเมืองตามจำนวนประชากร

เขตเมืองในนิวซีแลนด์ถูกแบ่งออกเป็น เขตเมืองหลัก (Major Urban Areas) ซึ่งมีประชากร 100,000 คนขึ้นไป และ เขตเมืองขนาดใหญ่ (Large Urban Areas) ซึ่งมีประชากรระหว่าง 30,000 ถึง 99,999 คน

รายชื่อเมืองและเขตเมืองสำคัญ

• แฮมิลตัน (Hamilton):

  

• ทอรังกา (Tauranga):

  

• โลเวอร์ฮัตต์ (Lower Hutt):

  

• ดะนีดิน (Dunedin):

  

• พาลเมอร์สตันนอร์ท (Palmerston North):

  

• เนเปียร์ (Napier):

  

• นิวพลีมัธ (New Plymouth):

  

• โพริรัว (Porirua):

  

• โรโตรัว (Rotorua):

  

• วังกาเร (Whangārei):

  

• อินเวอร์คาร์กิลล์ (Invercargill):

  

• เนลสัน (Nelson):

  

• เฮสติงส์ (Hastings):

  

• อัปเปอร์ฮัตต์ (Upper Hutt):

  

• วังกานุย (Whanganui):

  

• กิสบอร์น (Gisborne):

  

นอกจากนี้ยังมี เขตเมืองเชิงหน้าที่ (Functional Urban Areas - FUAs) ซึ่งเป็นพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่คำนวณจากรูปแบบการเดินทางไปทำงาน (Commuting patterns) เพื่อแสดงขอบเขตการทำงานจริงของเขตเมืองหลักและเขตเมืองขนาดใหญ่ ซึ่งเทียบเท่ากับเขตมหานคร (Metropolitan areas) ของนิวซีแลนด์

การเปลี่ยนแปลงสถานะของเมือง

การประกาศสถานะเมืองในนิวซีแลนด์สามารถทำได้ภายใต้พระราชบัญญัติการปกครองส่วนท้องถิ่นปี 2002 (Local Government Act 2002) โดยเขต (District) สามารถขอเปลี่ยนสถานะเป็นเมืองได้หากมีประชากรถึงเกณฑ์ที่กำหนดและผ่านกระบวนการพิจารณาของคณะกรรมการการปกครองส่วนท้องถิ่น

เมืองทอรังกา (Tauranga) เป็นตัวอย่างของเมืองที่ได้รับการประกาศให้เป็นเมืองถึงสองครั้ง โดยครั้งล่าสุดคือวันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 2004