ภาษาโรมาเนียโบราณ

ภาษาโรมาเนียโบราณ (โรมาเนีย: română comună) หรือที่รู้จักในชื่อ ภาษาโรมาเนียยุคแรก (străromână) หรือ ภาษาโปรโต-โรมาเนีย (protoromână) เป็นภาษาที่ได้รับการสร้างขึ้นใหม่ผ่านการวิเคราะห์ทางภาษาศาสตร์ (Reconstructed language) โดยเป็นวิวัฒนาการที่พัฒนามาจากภาษาละตินชาวบ้าน (Vulgar Latin) ซึ่งใช้พูดโดยบรรพบุรุษของชาวโรมาเนีย, ชาวอโรมาเนียน, ชาวเมเกลโน-โรมาเนียน, ชาวอิสโตร-โรมาเนียน และกลุ่มประชากรที่พูดภาษาละตินในคาบสมุทรบอลข่าน (Vlachs) ในช่วงระหว่างศตวรรษที่ 6-7 ถึงศตวรรษที่ 10 หรือ 11

ภาษาในกลุ่มนี้มีความโดดเด่นเนื่องจากมีการสร้างนวัตกรรมทางภาษาที่รากฐานมาจากภาษาละตินชาวบ้าน ซึ่งทำให้กลุ่มภาษาโรมานซ์ตะวันออกมีความแตกต่างจากภาษาในกลุ่มโรมานซ์อื่น ๆ อย่างชัดเจน

ประวัติศาสตร์และวิวัฒนาการ

การเข้าครอบครองพื้นที่ของจักรวรรดิโรมันนำไปสู่การผสมผสานทางวัฒนธรรมระหว่างชาวธราซและชาวโรมัน (Thraco-Roman syncretism) ซึ่งส่งผลให้เผ่าพันธุ์ชาวธราซหลายกลุ่มที่อยู่ภายใต้อิทธิพลของละตินเกิดกระบวนการกลายเป็นละติน (Latinization) กระบวนการนี้อาจนำไปสู่การสูญสิ้นของภาษาดาโก-ธราเซียน แต่ยังคงมีร่องรอยหลงเหลืออยู่ในชั้นฐาน (Substratum) ของภาษาโรมานซ์ตะวันออก

ตั้งแต่ศตวรรษที่ 2 เป็นต้นมา ภาษาละตินที่ใช้ในจังหวัดแถบแม่น้ำดานูบเริ่มแสดงลักษณะเฉพาะตัวที่แยกจากภาษาโรมานซ์อื่น ๆ รวมถึงภาษาในแถบบอลข่านตะวันตก (เช่น ภาษาดัลเมเชียน) โดยช่วงเวลาของภาษาธราโก-โรมันนี้มักถูกกำหนดให้อยู่ระหว่างศตวรรษที่ 2 ถึงศตวรรษที่ 6 หรือ 7

สถาบันวิชาการแห่งโรมาเนีย (Romanian Academy) ระบุว่าศตวรรษที่ 5 เป็นช่วงเวลาสุดท้ายที่ความแตกต่างระหว่างภาษาละตินในบอลข่านและภาษาละตินตะวันตกเกิดขึ้น และระหว่างศตวรรษที่ 5 ถึง 8 ภาษาดังกล่าวได้เปลี่ยนจากภาษาละตินแบบทางการมาเป็นภาษาถิ่นโรมานซ์ ซึ่งเรียกว่า Română comună หรือภาษาโรมาเนียโบราณ

อิทธิพลจากภาษาอื่นและการเปลี่ยนแปลง

ในศตวรรษที่ 9 ภาษาโปรโต-โรมาเนียมีโครงสร้างที่แตกต่างจากภาษาโรมานซ์อื่น ๆ อย่างมาก ทั้งในด้านไวยากรณ์ สันทลักษณ์ และสัทวิทยา โดยได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ทางภาษาบอลข่าน (Balkan language area) ในช่วงนี้เริ่มมีการยืมคำจากภาษาสลาฟประมาณ 100 คำ เช่นคำว่า trup (ร่างกาย/เนื้อ) รวมถึงการยืมคำจากภาษากรีกผ่านภาษาละตินชาวบ้าน อย่างไรก็ตาม ในช่วงนี้ยังไม่มีการยืมคำจากภาษาฮังการีหรือภาษาตุรกี เนื่องจากกลุ่มประชากรดังกล่าวยังไม่ได้เข้ามาในภูมิภาคนี้

การแยกตัวของภาษา

ในช่วงศตวรรษที่ 10 หรือก่อนหน้านั้น ภาษาโรมาเนียโบราณได้แยกออกเป็นสองกลุ่มตามภูมิศาสตร์:

• กลุ่มทางตอนเหนือ: พัฒนาไปเป็นภาษาโรมาเนียสมัยใหม่ (บางครั้งเรียกว่าภาษาดาโก-โรมาเนียน)
• กลุ่มทางตอนใต้: พัฒนาไปเป็นกลุ่มภาษาอโรมาเนียน (Aromanian) ซึ่งพูดกันในพื้นที่ทางตอนใต้ของคาบสมุทรบอลข่าน

นอกจากนี้ยังมีทฤษฎีที่เชื่อว่าภาษาโรมาเนียโบราณยังคงดำรงอยู่จนถึงศตวรรษที่ 13 หรือ 14 ก่อนที่สำเนียงทางตอนใต้ทั้งหมดจะแยกตัวออกจากสำเนียงทางตอนเหนืออย่างเด็ดขาด

ภาษาที่สืบทอดจากภาษาโรมาเนียโบราณ

ภาษาโรมาเนียโบราณเป็นต้นกำเนิดของภาษาในกลุ่มโรมานซ์ตะวันออก ดังนี้:

• ภาษาโรมาเนีย (Romanian): ภาษาทางการของประเทศโรมาเนียและมอลโดวา
• ภาษาอโรมาเนียน (Aromanian): พูดในบางส่วนของกรีซ อัลเบเนีย และมาซิโดเนียเหนือ
• ภาษาเมเกลโน-โรมาเนียน (Megleno-Romanian): ภาษาถิ่นขนาดเล็กที่พูดในบริเวณพรมแดนกรีซและมาซิโดเนียเหนือ
• ภาษาอิสโตร-โรมาเนียน (Istro-Romanian): ภาษาที่ใกล้สูญพันธุ์ซึ่งพูดในคาบสมุทรอิสเตรีย ประเทศโครเอเชีย