หัวหน้ากลุ่มเครื่องสายและผู้นำวงออร์เคสตรา

Concertmaster (มาจากภาษาเยอรมัน Konzertmeister) หรือที่เรียกในสหรัฐอเมริกาว่า First Chair และในสหราชอาณาจักรว่า Leader คือนักไวโอลินหลักประจำกลุ่มไวโอลินกลุ่มที่หนึ่ง (First Violin) ในวงออร์เคสตรา หรืออาจเป็นนักคลาริเน็ตหรือนักโอโบหลักในวงคอนเสิร์ตแบนด์ (Concert Band) โดยตำแหน่งนี้ถือเป็นผู้นำที่มีความสำคัญสูงสุดในวงดนตรีรองจากผู้อำนวยเพลง (Conductor)

บทบาทในวงออร์เคสตรา

ในวงออร์เคสตรา Concertmaster จะทำหน้าที่เป็นผู้นำของกลุ่มไวโอลินกลุ่มที่หนึ่ง โดยมีหน้าที่รับผิดชอบหลักดังนี้:

• การบรรเลงโซโล่: บทเพลงใดก็ตามที่มีท่อนโซโล่สำหรับไวโอลินในเพลงนั้นๆ Concertmaster จะเป็นผู้บรรเลง (ยกเว้นในกรณีที่เป็นคอนเชิร์ตโต ซึ่งจะมีนักดนตรีรับเชิญเป็นผู้บรรเลงโซโล่)
• ตำแหน่งที่นั่ง: นั่งอยู่ที่ "เก้าอี้ตัวแรก" (First Chair) หรือ "สแตนด์แรก" (First Desk) ซึ่งอยู่ทางซ้ายมือของผู้อำนวยเพลงและใกล้กับผู้ชมมากที่สุด
• การกำหนดเทคนิคการสี: เป็นผู้ตัดสินใจเรื่องการลากโบว์ (Bowing) และรายละเอียดทางเทคนิคอื่นๆ สำหรับกลุ่มไวโอลิน และในบางครั้งอาจครอบคลุมถึงเครื่องสายทั้งหมดในวง
• การจูนเสียง: เป็นผู้นำในการจูนเสียงเครื่องดนตรีทั้งหมดก่อนเริ่มการซ้อมและการแสดง โดยจะส่งสัญญาณให้ผู้เล่นโอโบเป่าเสียงลา (A) เพื่อให้เครื่องดนตรีชิ้นอื่นปรับเสียงให้ตรงกัน

นอกจากนี้ ในวงออร์เคสตราขนาดใหญ่อาจมีตำแหน่ง Assistant Concertmaster เพื่อทำหน้าที่แทนในกรณีที่ Concertmaster ไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ และยังมีส่วนร่วมในการคัดเลือกนักดนตรีใหม่เข้าสู่ตำแหน่งสำคัญในวงร่วมกับผู้อำนวยเพลง

บทบาทในวงดนตรีประเภทอื่นๆ

ในวงดนตรีขนาดใหญ่อื่นๆ บทบาทของ Concertmaster อาจปรับเปลี่ยนตามประเภทเครื่องดนตรีหลักของวงนั้นๆ:

• วงคอนเสิร์ตแบนด์ (Concert Band): มักเป็นนักคลาริเน็ตหรือนักโอโบหลัก ซึ่งทำหน้าที่นำการจูนเสียงและบรรเลงท่อนโซโล่ของเครื่องดนตรีนั้นๆ
• วงเครื่องเป่าทองเหลือง (Brass Band): มักเป็นนักคอร์เน็ต (Cornet) หรือทรัมเป็ตหลักที่ทำหน้าที่เป็นผู้นำ

หน้าที่และความรับผิดชอบหลัก

Concertmaster ทำหน้าที่เป็นตัวกลางสื่อสารระหว่างผู้อำนวยเพลงและนักดนตรี โดยมีความรับผิดชอบที่สำคัญดังนี้:

การประสานงานทางเทคนิค

หนึ่งในหน้าที่หลักคือการกำหนดทิศทางการสีโบว์ (Bowings) ให้กับกลุ่มไวโอลิน ซึ่งต้องใช้ความรู้ลึกซึ้งเกี่ยวกับสไตล์การเล่นในแต่ละยุคสมัยและกลไกของเครื่องสาย เพื่อให้การบรรเลงมีความเป็นเอกภาพและสอดประสานกัน

การแปลคำสั่งของผู้อำนวยเพลง

เนื่องจากผู้อำนวยเพลงบางท่านอาจไม่ได้เชี่ยวชาญเครื่องสายโดยตรง Concertmaster จะทำหน้าที่แปลคำสั่งกว้างๆ ของผู้อำนวยเพลงให้เป็นภาษาทางเทคนิคที่นักดนตรีเครื่องสายเข้าใจและนำไปปฏิบัติได้จริง

การรักษาเสถียรภาพและความเป็นระเบียบ

ในวงออร์เคสตรามืออาชีพที่ต้องเปลี่ยนผู้อำนวยเพลงบ่อยครั้งตามฤดูกาล Concertmaster คือผู้ที่สร้างความมั่นคงในการนำวงในแต่ละวัน นอกจากนี้ นักดนตรีมักจะสังเกตการเคลื่อนไหวของโบว์จาก Concertmaster เพื่อเป็นสัญญาณในการเริ่มบรรเลง (Cue) เนื่องจากเป็นการส่งสัญญาณด้วยเสียงและท่าทางที่ชัดเจนกว่าการใช้ไม้บาตองของผู้อำนวยเพลงในบางกรณี

พิธีการและการปฏิบัติตน

ในสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักร Concertmaster มักจะเดินขึ้นบนเวทีหลังจากนักดนตรีคนอื่นๆ นั่งประจำที่แล้ว เพื่อโค้งคำนับและรับเสียงปรบมือจากผู้ชมก่อนที่ผู้อำนวยเพลงจะปรากฏตัว ส่วนในยุโรปภาคพื้นทวีปมักจะเดินขึ้นเวทีพร้อมกับนักดนตรีคนอื่นๆ ทั้งนี้ Concertmaster จะเป็นตัวแทนของวงในการจับมือกับผู้อำนวยเพลงเพื่อแสดงความเคารพและขอบคุณทั้งในช่วงเริ่มต้นหรือสิ้นสุดการแสดง