รัฐธรรมนูญแห่งเครือรัฐหมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา

รัฐธรรมนูญแห่งเครือรัฐหมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา (Constitution of the Commonwealth of the Northern Mariana Islands) เป็นเอกสารการปกครองสูงสุดของเครือรัฐหมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา (CNMI) ซึ่งเป็นดินแดนในความดูแลของสหรัฐอเมริกา การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นข้อกำหนดตามพันธสัญญา (Covenant) ระหว่างสหรัฐอเมริกาและเครือรัฐหมู่เกาะนอร์เทิร์นมาเรียนา เพื่อสร้างกรอบการบริหารงานและการปกครองตนเองภายในดินแดน

ประวัติการจัดทำ

รัฐธรรมนูญฉบับนี้ถูกร่างขึ้นในการประชุมสมัชชาร่างรัฐธรรมนูญท้องถิ่นเมื่อปี ค.ศ. 1976 ต่อมาได้รับการอนุมัติจากผู้มีสิทธิเลือกตั้งในดินแดนผ่านการลงประชามติเมื่อวันที่ 6 มีนาคม ค.ศ. 1977 และมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการตั้งแต่วันที่ 9 มกราคม ค.ศ. 1978 เป็นต้นมา

สิทธิและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน

รัฐธรรมนูญกำหนดบัญชีสิทธิ (Bill of Rights) ไว้ 12 ส่วน โดยมีข้อกำหนดที่โดดเด่นดังนี้:

• สิทธิด้านสิ่งแวดล้อม: มาตรา 1 ส่วนที่ 9 ระบุถึงสิทธิในการอยู่ในสิ่งแวดล้อมสาธารณะที่สะอาดและมีสุขอนามัย ทั้งในส่วนของพื้นดิน อากาศ และน้ำ
• สิทธิของผู้เสียหายจากอาชญากรรม: ส่วนที่ 11 กำหนดให้การชดใช้ค่าเสียหายแก่เหยื่ออาชญากรรมเป็นเงื่อนไขในการคุมประพฤติและการพักการลงโทษ เว้นแต่จะมีการพิสูจน์ได้ว่ามีเหตุผลจำเป็นเร่งด่วน
• สิทธิของทารกในครรภ์: ส่วนที่ 12 ให้การรับรองสิทธิของเด็กที่ยังไม่เกิด และกำหนดข้อห้ามเด็ดขาดในการทำแท้งภายในเครือรัฐ เว้นแต่จะมีข้อยกเว้นตามที่กฎหมายบัญญัติ

โครงสร้างการปกครอง

รัฐธรรมนูญได้กำหนดโครงสร้างอำนาจอธิปไตยแบ่งออกเป็นสามฝ่าย ดังนี้:

ฝ่ายนิติบัญญัติ

กำหนดให้มีสภานิติบัญญัติแบบสองสภา ประกอบด้วย:

• วุฒิสภา (Senate): มีสมาชิก 9 คน แบ่งเป็นตัวแทนจาก 3 เขตเลือกตั้ง (เขตโรตา, เขตตินิอันและอากูยกวน, และเขตไซปันและเกาะทางตอนเหนือ) เขตละ 3 คน โดยมีวาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปีแบบสลับวาระ
• สภาผู้แทนราษฎร (House of Representatives): มีสมาชิกทั้งหมด 14 คน

ฝ่ายบริหาร

ตามมาตรา 3 รัฐธรรมนูญกำหนดให้มีผู้ว่าการ (Governor) และรองผู้ว่าการ (Lieutenant Governor) ซึ่งมาจากการเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชน โดยมีวาระการดำรงตำแหน่ง 4 ปี

ฝ่ายตุลาการ

มาตรา 4 กำหนดให้มีศาลฎีกาแห่งเครือรัฐ (Commonwealth Supreme Court) ซึ่งประกอบด้วยประธานศาลฎีกา 1 คน และผู้พิพากษาสมทบอย่างน้อย 2 คน