Cour des Comptes ศาลบัญชีแห่งฝรั่งเศส หน่วยงานตรวจสอบสูงสุด

Cour des Comptes (อ่านว่า คูร์ เดอ กงต์) หรือ ศาลบัญชี เป็นสถาบันตรวจสอบสูงสุดของประเทศฝรั่งเศส ตามกฎหมายฝรั่งเศสถือเป็นศาลปกครอง ซึ่งมีความเป็นอิสระจากฝ่ายนิติบัญญัติและฝ่ายบริหารของรัฐบาลฝรั่งเศส อย่างไรก็ตาม ตามรัฐธรรมนูญฉบับปี 1946 และ 1958 กำหนดให้ศาลบัญชีมีหน้าที่ช่วยเหลือคณะรัฐมนตรีและรัฐสภาในการควบคุมดูแลการใช้จ่ายของรัฐบาล

ศาลบัญชีทำหน้าที่ควบรวมบทบาทของศาลการคลัง (Court of Exchequer), สำนักงานผู้ตรวจการทั่วไป (Comptroller General's Office) และสำนักงานผู้สอบบัญชีทั่วไป (Auditor General's Office) ซึ่งพบได้ในประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายจารีตประเพณี (Common-law) นอกจากนี้ยังถือเป็นหนึ่งใน Grand Corps หรือหน่วยงานระดับสูงของรัฐฝรั่งเศส โดยส่วนใหญ่จะสรรหาบุคลากรจากนักศึกษาที่จบการศึกษาด้วยคะแนนสูงสุดจาก Ecole nationale d'administration (ENA)

ประวัติความเป็นมา

ศาลบัญชีมีรากฐานย้อนกลับไปได้ถึงยุคกลาง โดยสืบทอดต่อมาจากศาลผู้สอบบัญชีแห่งปารีส (Court of Auditors of Paris) ซึ่งก่อตั้งขึ้นอย่างถาวรในช่วงต้นศตวรรษที่ 14 ต่อมานโปเลียน โบนาปาร์ต ได้จัดตั้งหน่วยงานนี้ขึ้นใหม่อีกครั้งในปี 1807

ในสมัย Ancien Régime ศาลผู้สอบบัญชีตั้งอยู่ที่ Palais de la Cité ระหว่าง Sainte-Chapelle และ Conciergerie ต่อมาในปี 1842 ได้ย้ายไปยัง Palais d'Orsay แต่ในเดือนพฤษภาคม 1871 ช่วงสิ้นสุดเหตุการณ์ Paris Commune อาคาร Palais d'Orsay ถูกไฟไหม้จนวอดวาย ทำให้ศาลบัญชีต้องย้ายไปอยู่ที่ Palais-Royal ชั่วคราว

ในที่สุดจึงมีการตัดสินใจสร้างอาคารสำนักงานใหม่บนถนน Cambon ซึ่งออกแบบโดยสถาปนิก Constant Moyaux และ Paul Guadet โดยเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการในปี 1912 โดยประธานาธิบดี Armand Fallières และยังคงใช้เป็นที่ทำการจนถึงปัจจุบัน

องค์ประกอบและการบริหารงาน

ประธานศาลบัญชี (Premier Président) ได้รับการแต่งตั้งโดยคำสั่งของคณะรัฐมนตรี และมีความมั่นคงในตำแหน่งหน้าที่ ศาลบัญชีมีสำนักงานอัยการเป็นของตนเอง ซึ่งประกอบด้วยหัวหน้าอัยการและรองอัยการ เพื่อเป็นตัวแทนของรัฐบาลต่อหน้าศาล

โครงสร้างภายในแบ่งออกเป็น 7 แผนก โดยแต่ละแผนกมีผู้พิพากษาและผู้ช่วยผู้พิพากษาประมาณ 30 ท่าน นำโดยประธานแผนก การแบ่งเขตอำนาจศาลจะแบ่งตามหัวข้อเรื่อง เช่น การเงิน, สาธารณสุข และประกันสังคม เป็นต้น

ลำดับชั้นของเจ้าหน้าที่ตุลาการ

• ผู้พิพากษาอาวุโส (Conseillers-maîtres): พิจารณาและตัดสินคดีในรูปแบบคณะลูกขุน
• ผู้ช่วยผู้พิพากษา (Conseillers référendaires): แบ่งเป็น 2 ระดับ ทำหน้าที่จัดการคดี
• ผู้สอบบัญชี (Auditeurs): แบ่งเป็น 2 ระดับ ทำหน้าที่เป็นประธานในการไต่สวน รวบรวมพยานหลักฐาน ตรวจสอบ และรายงานผล

อำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบ

ศาลบัญชีมีหน้าที่หลัก 3 ประการ คือ การตรวจสอบบัญชีทางการเงิน, การตรวจสอบธรรมาภิบาล และการให้ข้อมูลรวมถึงคำแนะนำแก่รัฐสภาและฝ่ายบริหารของฝรั่งเศส โดยมีขอบเขตการตรวจสอบครอบคลุมสถาบันสาธารณะส่วนใหญ่และสถาบันเอกชนบางแห่ง ดังนี้:

• การบัญชีของรัฐบาล งบประมาณ และกองทุนต่างๆ
• รัฐวิสาหกิจ
• สถาบันระดับชาติและสาธารณะ องค์กรประกันสังคม และบริษัทลูกของรัฐวิสาหกิจ
• องค์กรที่ได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐบาล
• องค์กรที่ได้รับเงินทุนสาธารณะ

หากการตรวจสอบพบว่าบัญชีถูกต้อง ศาลจะออกหนังสือรับรอง (Quietus) เพื่อปลดเปลื้องภาระหน้าที่ของผู้ทำบัญชี แต่หากพบข้อผิดพลาด ศาลจะออกคำสั่งเรียกเก็บเงินคืน (Debit order) จากผู้ที่ทำให้เกิดความเสียหาย ซึ่งคำสั่งเหล่านี้สามารถอุทธรณ์ได้ที่ศาลบัญชีเองหรือศาลฎีกาของฝรั่งเศส