ตัวเลขซีริลลิก ระบบการเขียนจำนวนในประวัติศาสตร์สลาฟ

ตัวเลขซีริลลิก เป็นระบบการเขียนจำนวนที่พัฒนามาจากอักษรซีริลลิก โดยถูกสร้างขึ้นในจักรวรรดิบัลแกเรียที่หนึ่งในช่วงปลายศตวรรษที่ 10 ระบบนี้ถูกนำมาใช้กันอย่างแพร่หลายในจักรวรรดิบัลแกเรียที่หนึ่ง รวมถึงในกลุ่มชนชาวสลาฟทางตอนใต้และตะวันออก

ประวัติและการใช้งาน

ในประเทศรัสเซีย ระบบตัวเลขซีริลลิกถูกใช้งานมาจนถึงต้นศตวรรษที่ 18 จนกระทั่ง ปีเตอร์มหาราช (Peter the Great) ได้ทรงปฏิรูปตัวเขียนทางพลเรือนและเปลี่ยนมาใช้ตัวเลขฮินดู-อารบิกแทน เพื่อให้มีความทันสมัยและเป็นสากลมากขึ้น

ตัวเลขซีริลลิกยังมีบทบาทสำคัญในการปฏิรูปสกุลเงินของปีเตอร์มหาราช โดยเหรียญเงิน kopecks ที่ผลิตหลังปี 1696 และเหรียญที่ผลิตด้วยเครื่องจักรระหว่างปี 1700 ถึง 1722 จะมีการจารึกวันที่ด้วยตัวเลขซีริลลิก ก่อนที่เหรียญกษาปณ์ของจักรวรรดิรัสเซียจะเปลี่ยนมาใช้ตัวเลขอารบิกอย่างสมบูรณ์ในปี 1725 อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันเรายังสามารถพบตัวเลขซีริลลิกได้ในหนังสือที่เขียนด้วยภาษาเชิร์ชสลาโวนิก (Church Slavonic)

ลักษณะทั่วไปของระบบ

ระบบนี้เป็นระบบตัวเลขแบบกึ่งทศนิยม (Quasi-decimal alphabetic numeral system) ซึ่งมีความคล้ายคลึงกับระบบตัวเลขไอโอเนียน (Ionian numeral system) แต่เขียนด้วยตัวอักษรซีริลลิก โดยการเรียงลำดับค่าของตัวเลขจะยึดตามลำดับอักษรกรีกดั้งเดิม ไม่ใช่ลำดับอักษรซีริลลิกมาตรฐาน

วิธีการเขียนและสัญลักษณ์

• มีการกำหนดตัวอักษรแยกกันสำหรับหน่วย (1-9), หลักสิบ (10-90) และหลักร้อย (100-900)
• เพื่อแยกตัวเลขออกจากข้อความทั่วไป มักจะมีการเขียนเครื่องหมาย titlo (҃) ไว้ด้านบนของตัวเลข หรือใช้จุดคั่น
• การเขียนตัวเลขจะเรียงจากค่ามากไปหาน้อย ตามการออกเสียงในภาษาสลาโวนิก ยกเว้นตัวเลข 11 ถึง 19 ที่จะเขียนหน่วยไว้ก่อนหลักสิบ (เช่น ЗІ หมายถึง 17 ซึ่งอ่านว่า "семнадсять" หรือ "เจ็ดบนสิบ")

การคำนวณค่า

การหาค่าของตัวเลขซีริลลิกทำได้โดยการนำค่าของตัวอักษรทั้งหมดมาบวกกัน เช่น ѰЗ มีค่าเท่ากับ 700 + 7 = 707

หากตัวเลขมีค่ามากกว่า 999 (ЦЧѲ) จะใช้เครื่องหมายพัน (҂) เพื่อคูณค่าของตัวเลขนั้น เช่น ҂Ѕ มีค่าเท่ากับ 6,000 ในขณะที่ ҂Л҂В จะถูกอ่านเป็น 30,000 + 2,000 = 32,000

สำหรับการแสดงจำนวนที่ใหญ่ขึ้น จะมีเครื่องหมายดัดแปลงเพื่อล้อมรอบตัวเลขที่ต้องการคูณ โดยแบ่งเป็นสองระบบคือ 'Малый счёт' (Lesser Count) ซึ่งจะเปลี่ยนชื่อและเครื่องหมายตามลำดับขนาด และ 'Великий счёт' (Greater Count) ซึ่งค่าของเครื่องหมายจะเพิ่มขึ้นเป็นกำลังสองของเครื่องหมายก่อนหน้า