ประสบการณ์ตรง

ประสบการณ์ตรง (Direct experience) หรือบางครั้งเรียกว่าประสบการณ์ทันที คือการรับรู้หรือความเข้าใจที่เกิดขึ้นผ่านประสาทสัมผัสโดยตรงของบุคคล โดยไม่ต้องอาศัยการตีความ การอธิบายผ่านภาษา หรือการใช้สื่อกลางอื่นใดมาเป็นตัวเชื่อมระหว่างผู้รับรู้กับสิ่งที่ถูกรับรู้ ในทางปรัชญาและญาณวิทยา (Epistemology) แนวคิดนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการอธิบายที่มาของความรู้พื้นฐานของมนุษย์

ธรรมชาติของประสบการณ์ตรง

นักปรัชญาหลายสำนักมีความเห็นสอดคล้องกันว่า ประสบการณ์ตรงมีลักษณะเฉพาะที่ยากจะถ่ายทอดออกมาเป็นคำพูดได้อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ ตัวอย่างเช่น การลิ้มรสอาหาร การสัมผัสความร้อนจากเปลวไฟ หรือความรู้สึกเจ็บปวด สิ่งเหล่านี้เป็นสภาวะที่ผู้ประสบเหตุเท่านั้นที่จะเข้าใจได้อย่างแท้จริง การพยายามอธิบายความรู้สึกเหล่านี้ผ่านภาษาเป็นเพียงการสร้างสัญลักษณ์หรือคำบรรยาย ซึ่งไม่สามารถทดแทนการสัมผัสด้วยตนเองได้

บทบาทในทางญาณวิทยา

ในเชิงทฤษฎีความรู้ ประสบการณ์ตรงมักถูกมองว่าเป็นรากฐานของความรู้เชิงประจักษ์ (Empirical knowledge) โดยเชื่อว่าข้อมูลที่ได้รับผ่านประสาทสัมผัสโดยตรงเป็นข้อมูลดิบที่น่าเชื่อถือที่สุดก่อนที่จะถูกนำไปประมวลผลด้วยตรรกะหรือความคิดเชิงนามธรรม อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อถกเถียงในกลุ่มนักปรัชญาว่า ประสบการณ์ตรงนั้น "บริสุทธิ์" หรือไม่ หรือว่าการรับรู้ของเราถูกตีกรอบด้วยความเชื่อและประสบการณ์เดิมที่มีอยู่ก่อนแล้ว

ความแตกต่างระหว่างประสบการณ์ตรงและประสบการณ์ทางอ้อม