หุบเขาดูน ภูมิศาสตร์และระบบนิเวศของพื้นที่รอยต่อหิมาลัย

หุบเขาดูน (Doon Valley) เป็นหุบเขาที่มีลักษณะกว้างและยาวเป็นพิเศษ ตั้งอยู่ระหว่างเทือกเขาชิวาลิก (Sivalik Hills) และเทือกเขาหิมาลัยตอนล่าง (Lesser Himalayas) ครอบคลุมพื้นที่ในรัฐอุตตราขัณฑ์ (Uttarakhand) และรัฐหิมาจัลประเทศ (Himachal Pradesh) ของประเทศอินเดีย โดยมีเมืองเดห์ราดูน (Dehradun) ซึ่งเป็นเมืองหลวงในฤดูหนาวของรัฐอุตตราขัณฑ์ ตั้งอยู่ภายในหุบเขานี้

ลักษณะทางภูมิศาสตร์

หุบเขาดูนตั้งอยู่ระหว่างเทือกเขาหิมาลัยสองแนว ได้แก่ เทือกเขาหิมาลัยชั้นนอกหรือเทือกเขาชิวาลิกทางทิศใต้ และเทือกเขาหิมาลัยตอนล่าง ซึ่งเป็นที่รู้จักในท้องถิ่นว่าแนวเขา มุสซูรี (Mussoorie Range) ทางทิศเหนือ

ขอบเขตของหุบเขามีภูเขาล้อมรอบทุกด้าน โดยแนวเขาทางทิศเหนือทอดตัวเป็นรูปครึ่งวงกลมจากเมืองกัลซี (Kalsi) ทางทิศตะวันตกไปยังมุนี คี เรตี (Muni Ki Reti) ทางทิศตะวันออก โดยมีเมืองมุสซูรีตั้งอยู่บริเวณกึ่งกลาง ส่วนแนวเขาทางทิศใต้ทอดตัวจากปอนตา สาหิบ (Paonta Sahib) ทางทิศตะวันตกไปยังเมืองฮาริดวาร์ (Haridwar) ทางทิศตะวันออก

หุบเขาแห่งนี้มีความยาวประมาณ 75 กิโลเมตรจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก และทำหน้าที่เป็นสันปันน้ำระหว่างระบบแม่น้ำยมุนา (Yamuna) และแม่น้ำคงคา (Ganges) โดยแม่น้ำทั้งสองสายนี้จะอยู่ใกล้กันมากที่สุดเมื่อไหลผ่านบริเวณหุบเขาดูน โดยแม่น้ำยมุนาจะกำหนดขอบเขตทางทิศตะวันตกและแม่น้ำคงคาจะกำหนดขอบเขตทางทิศตะวันออก

ความหลากหลายทางชีวภาพและระบบนิเวศ

หุบเขาดูนเป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ทางนิเวศวิทยาอย่างมาก โดยเฉพาะในด้านปักษีวิทยา มีการบันทึกการพบเห็นนกมากกว่า 500 สายพันธุ์ ทั้งในตัวหุบเขาและพื้นที่โดยรอบ เช่น บริเวณเนินเขามุสซูรีและอุทยานแห่งชาติราจาจี (Rajaji National Park)

พื้นที่ป่าสงวนและป่าชุมชนในภูมิภาคนี้มีความหลากหลายทางพฤกษศาสตร์สูง ประกอบด้วยป่าผลัดใบไม้เนื้อแข็ง โดยเฉพาะไม้สัก (Teak) และไม้สาละ (Sal หรือ Shorea robusta) รวมถึงไม้ยืนต้นที่ให้ดอกและผล พื้นที่ชุ่มน้ำธรรมชาติ และระบบนิเวศแบบเทไร (Terai) และภาบาร์ (Bhabar)

มีแม่น้ำหลายสายไหลผ่านหุบเขา เช่น แม่น้ำซอง (Song), ทอนส์ (Tons), สุสวา (Suswa), จาข่าน (Jakhan), ริสปานา (Rispana) และอาซัน (Asan) ซึ่งมีต้นกำเนิดจากทั้งเนินเขามุสซูรีและเทือกเขาชิวาลิก โดยแม่น้ำท้องถิ่นทั้งหมดจะไหลลงสู่แม่น้ำคงคาหรือแม่น้ำยมุนาในที่สุด

นอกจากอุทยานแห่งชาติราจาจีแล้ว พื้นที่คุ้มครองในท้องถิ่นยังรวมถึงเขตอนุรักษ์เขื่อนอาซัน (Asan Barrage Conservation Reserve) และเขตอนุรักษ์จิลมิล จีล (Jhilmil Jheel Conservation Reserve) นอกจากนี้ พื้นที่วิทยาเขตของสถาบันวิจัยป่าไม้ (Forest Research Institute) ในเมืองเดห์ราดูน ซึ่งมีเนื้อที่กว่า 1,000 เอเคอร์ ยังได้รับการยอมรับว่าเป็นพื้นที่สำคัญสำหรับนก (Important Bird Area - IBA)

สภาพภูมิอากาศ

หุบเขาดูนมีสภาพอากาศที่เย็นสบายในช่วงฤดูร้อน อย่างไรก็ตาม ในช่วงฤดูหนาว อุณหภูมิอาจลดต่ำลงจนถึงจุดเยือกแข็ง

พื้นที่และเมืองสำคัญ

พื้นที่สำคัญที่เชื่อมต่อกับหุบเขา ได้แก่ อุทยานแห่งชาติราจาจี และภูมิภาคมาฮาสุ (Mahasu) ซึ่งรวมถึงพื้นที่จอนซาร์-บาวาร์ (Jaunsar-Bawar)

เมืองสำคัญในรัฐอุตตราขัณฑ์

• เดห์ราดูน (Dehradun) และเขตทหารเดห์ราดูน (Dehradun Cantonment)
• ริชิเคช (Rishikesh)
• วิกาสนคร (Vikasnagar)
• เฮอร์เบิร์ตปุระ (Herbertpur)
• ดักปาธาร์ (Dakpathar)
• ดอยวาลา (Doiwala)
• มุนี คี เรตี (Muni Ki Reti)

เมืองสำคัญในรัฐหิมาจัลประเทศ

• ปอนตา สาหิบ (Paonta Sahib)