ดันแคน โดว์สัน ผู้เชี่ยวชาญด้านไตรโบโลยีและกลศาสตร์ของไหล

ดันแคน โดว์สัน (Duncan Dowson CBE FRS FREng; 31 สิงหาคม 1928 – 6 มกราคม 2020) เป็นวิศวกรชาวอังกฤษผู้มีชื่อเสียงระดับโลก และเป็นศาสตราจารย์ด้านวิศวกรรมกลศาสตร์ของไหลและไตรโบโลยี (Tribology) ประจำมหาวิทยาลัยลีดส์ (University of Leeds) ผลงานของเขามีอิทธิพลอย่างสูงต่อความเข้าใจด้านการหล่อลื่นในเครื่องจักรกล

ประวัติการศึกษาและช่วงเริ่มต้นของการทำงาน

โดว์สันเกิดในครอบครัวที่ผูกพันกับงานช่าง โดยมีบิดาคือ วิลฟริด โดว์สัน (Wilfrid Dowson) ซึ่งเป็นช่างตีเหล็กประดับ ในวัยเด็กเขาได้ช่วยงานบิดาซึ่งเป็นการปูพื้นฐานด้านทักษะเชิงช่าง

ด้านการศึกษา โดว์สันเข้าเรียนที่โรงเรียน Lady Lumley's Grammar School ในเมืองพิกเกอริง ก่อนจะเข้าศึกษาต่อในสาขาวิศวกรรมเครื่องกลที่มหาวิทยาลัยลีดส์ ซึ่งเขาสำเร็จการศึกษาทั้งในระดับปริญญาตรี (BSc), ปริญญาเอก (PhD) และปริญญาดุษฎีบัณฑิตทางวิทยาศาสตร์ (DSc)

เส้นทางวิชาการและผลงานโดดเด่น

หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกในปี 1952 โดว์สันได้ทำงานเป็นวิศวกรวิจัยที่บริษัท Sir W G Armstrong Whitworth Aircraft Company ก่อนจะกลับมาเป็นอาจารย์ที่ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยลีดส์ ในปี 1954 และก้าวหน้าในหน้าที่การงานจนดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ด้านวิศวกรรมกลศาสตร์ของไหลและไตรโบโลยี

ความเชี่ยวชาญด้านการหล่อลื่น

โดว์สันเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางจากงานวิจัยเรื่อง การหล่อลื่นแบบอีลาสโตไฮโดรไดนามิก (Elastohydrodynamic Lubrication - EHL) ซึ่งเป็นการศึกษาพฤติกรรมของสารหล่อลื่นภายใต้แรงกดมหาศาลที่ทำให้พื้นผิวโลหะเกิดการเสียรูปยืดหยุ่น ผลงานนี้ส่งผลให้เขาได้รับรางวัลเกียรติยศมากมาย อาทิ:

• รางวัล International Award จาก Society of Tribologists and Lubrication Engineers (1974)
• เหรียญทองไตรโบโลยี (Tribology Gold Medal) จาก Institution of Mechanical Engineers (1979)
• รางวัล Robert Henry Thurston Lecture Award และ Mayo D. Hersey Award จาก American Society of Mechanical Engineers (1979)

บทบาทการบริหาร

นอกเหนือจากงานวิจัย โดว์สันยังมีบทบาทสำคัญในการบริหารสถาบันการศึกษา โดยดำรงตำแหน่งหัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล มหาวิทยาลัยลีดส์ (1987–1992), ผู้อำนวยการสถาบันไตรโบโลยี (Institute of Tribology) (1967–1986) และรองอธิการบดี (Pro-Vice-Chancellor) ของมหาวิทยาลัยลีดส์ (1983–1985) นอกจากนี้ เขายังได้รับเลือกให้เป็นนายกสมาคมวิศวกรเครื่องกล (President of the Institution of Mechanical Engineers) ในปี 1992 และมีการจัดตั้งรางวัล Duncan Dowson Prize เพื่อเป็นเกียรติแก่เขา

เกียรติยศและรางวัล

ด้วยคุณูปการต่อวงการวิศวกรรม โดว์สันได้รับเลือกให้เป็นสมาชิกของสถาบันชั้นนำ ได้แก่:

• Fellow of the Royal Society (FRS) ในปี 1987
• Fellow of the Royal Academy of Engineering (FREng) ในปี 1982
• Commander of the Most Excellent Order of the British Empire (CBE) ในปี 1989

นอกจากนี้ เขายังได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยหลายแห่งทั่วโลก เช่น Chalmers University of Technology, INSA Lyon, University of Liège, University of Waterloo, University of Bradford, University of Leeds และ Loughborough University

ชีวิตส่วนตัวและการเสียชีวิต

ในปี 1951 โดว์สันสมรสกับ เมเบิล สตริคแลนด์ (Mabel Strickland) ซึ่งเป็นศิษย์เก่าโรงเรียนเดียวกัน โดยเมเบิลได้ประกอบอาชีพเป็นครูใหญ่โรงเรียนประถมศึกษา ทั้งคู่มีบุตรด้วยกัน 3 คน (ลูกชาย 2 คน และลูกสาว 1 คน)

ดันแคน โดว์สัน เสียชีวิตเมื่อวันที่ 6 มกราคม 2020 ณ เมืองลีดส์ ในวัย 91 ปี และภรรยาของเขาเสียชีวิตตามในวันที่ 11 ตุลาคม 2020

ผลงานตีพิมพ์ที่สำคัญ

โดว์สันมีผลงานเขียนทางวิชาการจำนวนมากที่กลายเป็นตำราอ้างอิงในวงการวิศวกรรม เช่น:

• Elastohydrodynamic Lubrication (ร่วมกับ Gordon Robert Higginson)
• History of Tribology (ประวัติศาสตร์ของไตรโบโลยี)
• Biomechanics of Joints and Joint Replacements (ชีวกลศาสตร์ของข้อต่อและการเปลี่ยนข้อต่อเทียม)
• Ball Bearing Lubrication (การหล่อลื่นตลับลูกปืน)
• Advances in medical tribology (ความก้าวหน้าในด้านไตรโบโลยีทางการแพทย์)