Emeritus ความหมายและกาลเทศะในการใช้คำว่า 'ศาสตราจารย์กิตติคุณ' และตำแหน่งกิตติคุณกิตติมศักดิ์
สรุปใจความสำคัญ
- Emeritus เป็นตำแหน่งกิตติมศักดิ์สำหรับผู้เกษียณอายุจากตำแหน่งที่มีเกียรติ
- รากศัพท์มาจากภาษาละติน emerere ที่แปลว่า 'ทำหน้าที่จนครบกำหนด'
- ใช้ได้ทั้งในแวดวงวิชาการ, ศาสนา, ธุรกิจ และการเมือง
คำว่า Emeritus (อ่านว่า /əˈmɛrɪtəs/) หรือ Emerita (สำหรับผู้หญิง /əˈmɛrɪtə/) เป็นตำแหน่งกิตติมศักดิ์ที่มอบให้แก่บุคคลที่เกษียณอายุจากตำแหน่งที่มีเกียรติ โดยส่วนใหญ่มักใช้ในแวดวงวิชาการ เช่น "ศาสตราจารย์กิตติคุณ" (Professor Emeritus) เพื่อให้บุคคลนั้นสามารถใช้ตำแหน่งเดิมของตนได้ต่อไปแม้จะเกษียณอายุไปแล้ว
การมอบตำแหน่งและเงื่อนไข
ในบางสถาบัน ตำแหน่งนี้อาจถูกมอบให้โดยอัตโนมัติสำหรับผู้ที่เกษียณในระดับชั้นยศที่กำหนด แต่ในบางแห่ง ตำแหน่งนี้ถือเป็นเครื่องหมายของผลงานที่โดดเด่น (โดยเฉพาะในด้านการวิจัย) ซึ่งจะถูกคัดเลือกมอบให้เป็นกรณีพิเศษเมื่อเกษียณอายุ
การได้รับตำแหน่ง emeritus ไม่ได้หมายความว่าบุคคลนั้นต้องละทิ้งหน้าที่ทั้งหมดของตำแหน่งเดิมเสมอไป ในบางกรณี พวกเขาอาจยังคงปฏิบัติหน้าที่บางประการต่อไปได้
ที่มาของคำ (Etymology)
คำว่า Emeritus มาจากภาษาละติน emerere ซึ่งแปลว่า "ทำหน้าที่จนครบกำหนด" โดยเป็นการผสมคำระหว่างคำนำหน้า e- (รูปหนึ่งของ ex-) ที่แปลว่า "ออกจาก" และ merere (ซึ่งเป็นรากศัพท์ของคำว่า merit) ที่แปลว่า "รับใช้ หรือ หาเงิน"
คำนี้เริ่มถูกนำมาใช้ตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 17 โดยมีความหมายว่า "ผู้ที่รับใช้จนครบกำหนดเวลา หรือ ผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างเพียงพอแล้ว" ในปัจจุบัน ภาษาอังกฤษมักใช้คำว่า emeritus โดยไม่ระบุเพศ แต่บางมหาวิทยาลัยอาจใช้คำว่า Professor Emerit เพื่อความเป็นกลางทางเพศ
การใช้งานในบริบทอื่น ๆ
ศาสนา
ในคริสต์ศาสนา เมื่อบีชอป (Bishop) หรืออาร์ชบีชอป (Archbishop) เกษียณอายุ จะมีการเติมคำว่า emeritus ต่อท้ายตำแหน่งเดิม เช่น "Archbishop Emeritus of..." ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ สมเด็จพระสันตะปาปาเบเนดิกต์ที่ 16 (Pope Emeritus Benedict XVI) หลังจากที่ท่านทรงสละตำแหน่ง
ในศาสนายิว ตำแหน่ง emeritus มักมอบให้แก่แรบไบ (Rabbis) ที่รับใช้มาอย่างยาวนาน หรือในบางกรณีอาจมอบให้แก่ Chazzans หรือ Cantors
ธุรกิจและองค์กรไม่แสวงหาผลกำไร
ในโลกธุรกิจ ตำแหน่งนี้ใช้เพื่อระบุสถานะถาวรของผู้ก่อตั้งองค์กร หรือบุคคลที่สร้างคุณประโยชน์อย่างมีนัยสำคัญต่อสถาบัน เช่น Phil Knight ผู้ร่วมก่อตั้ง Nike ซึ่งหลังจากดำรงตำแหน่ง CEO มาหลายทศวรรษ ปัจจุบันเขาดำรงตำแหน่ง Chairman Emeritus (ประธานกิตติคุณ)
รัฐบาลและการเมือง
ตำแหน่งนี้ถูกนำมาใช้ในระดับรัฐบาลเช่นกัน เช่น ในวุฒิสภาสหรัฐฯ มีตำแหน่ง President pro tempore emeritus สำหรับวุฒิสมาชิกพรรคเสียงข้างน้อยที่เคยดำรงตำแหน่งประธานชั่วคราวของวุฒิสภา
นอกจากนี้ ในสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐฯ Nancy Pelosi ได้รับตำแหน่ง Speaker Emerita เพื่อเป็นการยกย่องในผลงานการเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎร และในประเทศสิงคโปร์ คณะรัฐมนตรีได้นำตำแหน่ง emeritus มาใช้ โดยมอบให้แก่ Goh Chok Tong อดีตรัฐมนตรีอาวุโสในปี 2011
คำถามที่พบบ่อย
Emeritus และ Emerita แตกต่างกันอย่างไร?
Emeritus ใช้สำหรับผู้ชายหรือเป็นคำกลางๆ ส่วน Emerita ใช้สำหรับผู้หญิง โดยทั้งคู่มีความหมายเดียวกันคือตำแหน่งกิตติมศักดิ์หลังเกษียณ
ผู้ที่ได้รับตำแหน่ง Emeritus ยังคงทำงานในองค์กรเดิมหรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องละทิ้งหน้าที่ทั้งหมดเสมอไป ผู้ที่ได้รับตำแหน่งนี้อาจยังคงปฏิบัติหน้าที่บางประการในสถาบันเดิมได้ตามข้อตกลง
ตำแหน่ง Emeritus มอบให้ทุกคนที่เกษียณหรือไม่?
ขึ้นอยู่กับกฎของแต่ละสถาบัน บางแห่งมอบให้โดยอัตโนมัติสำหรับผู้ที่เกษียณในระดับชั้นยศที่กำหนด แต่บางแห่งมอบให้เฉพาะผู้ที่มีผลงานโดดเด่นเป็นพิเศษเท่านั้น