การถือหุ้นโดยพนักงาน เปลี่ยนลูกจ้างให้เป็นเจ้าของกิจการ

การถือหุ้นโดยพนักงาน หรือการให้พนักงานมีส่วนร่วมในความเป็นเจ้าของกิจการ เป็นกลยุทธ์ที่บริษัทนำมาใช้เพื่อให้พนักงานมีส่วนได้ส่วนเสียในความสำเร็จขององค์กร โดยพนักงานจะได้รับสิทธิในการถือครองหุ้นของบริษัทที่ตนเองทำงานอยู่ หรือหุ้นของบริษัทแม่ในกรณีที่เป็นกลุ่มบริษัท

รูปแบบการถือหุ้นโดยพนักงานในระดับสากล

ในแต่ละประเทศมีวิธีการให้พนักงานถือหุ้นที่แตกต่างกันออกไปตามกฎหมายและนโยบายภาษี:

• สหรัฐอเมริกา: พนักงานมักได้รับหุ้นผ่านแผนสิทธิเลือกซื้อหุ้น (Share Option Plan) และมีกฎระเบียบเฉพาะสำหรับแผนการถือหุ้นของพนักงาน (ESOPs)
• สหราชอาณาจักร: นิยมใช้แผนการซื้อหุ้นของพนักงาน (Employee Share Purchase Plans) โดยหักเงินเดือนของพนักงานเพื่อนำไปซื้อหุ้นอย่างต่อเนื่อง
• ออสเตรเลีย: มีแผนที่มอบหุ้นมูลค่า 1,000 ดอลลาร์ให้แก่พนักงานโดยไม่มีภาระภาษี

ประเภทของแผนการถือหุ้น

บริษัทอาจใช้วิธีการที่หลากหลายในการจัดสรรหุ้นให้พนักงาน ซึ่งอาจไม่มีค่าใช้จ่ายเริ่มต้น หรือให้สิทธิซื้อหุ้นในราคาพิเศษ ดังนี้:

1. แผนการซื้อหุ้นโดยตรง (Direct Purchase Plans)

เป็นแผนที่อนุญาตให้พนักงานใช้เงินส่วนตัวซื้อหุ้นของบริษัท โดยในบางประเทศจะมีสิทธิพิเศษทางภาษี หรือบริษัทอาจให้ส่วนลดในการซื้อหุ้น (เช่น ในสหรัฐฯ อาจได้รับส่วนลดสูงสุด 15%) หรือบริษัทอาจสมทบหุ้นเพิ่มให้ตามจำนวนที่พนักงานซื้อ

2. สิทธิเลือกซื้อหุ้น (Stock Options)

คือการให้สิทธิแก่พนักงานในการซื้อหุ้นของบริษัทในราคาที่กำหนดไว้ล่วงหน้า (Strike Price) ภายในระยะเวลาที่กำหนด หากราคาหุ้นในตลาดสูงกว่าราคาที่กำหนด พนักงานจะสามารถทำกำไรจากส่วนต่างของราคาได้

3. การจัดสรรหุ้นให้เปล่า (Stock Grants)

บริษัทอาจมอบหุ้นให้พนักงานโดยตรง ซึ่งมักจะมี ระยะเวลาการถือครอง (Vesting Period) ก่อนที่พนักงานจะได้เป็นเจ้าของหุ้นนั้นอย่างสมบูรณ์ เพื่อจูงใจให้พนักงานทำงานกับบริษัทในระยะยาว

วัตถุประสงค์และประโยชน์ของแผนการถือหุ้น

ส่วนใหญ่บริษัทใช้แผนการถือหุ้นเป็น สวัสดิการพนักงาน เพื่อสร้างแรงจูงใจในการทำงาน โดยทำให้พนักงานรู้สึกว่าตนเองเป็นเจ้าของกิจการ ซึ่งจะส่งผลให้ประสิทธิภาพการทำงานเพิ่มขึ้น และมีความจงรักภักดีต่อองค์กรมากขึ้น

ในบริษัทเอกชนขนาดเล็กหรือบริษัทที่ก่อตั้งโดยผู้ประกอบการ แผนนี้มักถูกใช้เพื่อรักษาวัฒนธรรมองค์กรและทิศทางของธุรกิจหลังจากที่ผู้ก่อตั้งก้าวลงจากตำแหน่ง โดยให้พนักงานระดับอาวุโสถือหุ้นส่วนใหญ่เพื่อเป็นเสียงหลักในการบริหารจัดการ