กลุ่มวงแหวนยูริออน ระบบป้องกันการปลอมแปลงธนบัตร

กลุ่มวงแหวนยูริออน (EURion constellation) หรือที่รู้จักในชื่อ วงแหวนออมรอน (Omron rings) คือรูปแบบของสัญลักษณ์ที่ถูกนำมาใช้ในเอกสารที่มีความปลอดภัยสูง เช่น ธนบัตร เช็ค และใบรับรองกรรมสิทธิ์ในหลายประเทศทั่วโลกตั้งแต่ประมาณปี ค.ศ. 1996 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ซอฟต์แวร์สร้างภาพหรือเครื่องสแกนสามารถตรวจพบเอกสารเหล่านี้ในรูปแบบดิจิทัล และระงับการทำซ้ำผ่านเครื่องถ่ายเอกสารสีเพื่อป้องกันการปลอมแปลงเงินตรา

ลักษณะและที่มาของชื่อ

คำว่า "EURion constellation" ถูกตั้งขึ้นโดย มาร์คุส คูน (Markus Kuhn) นักวิจัยด้านความปลอดภัย ซึ่งค้นพบรูปแบบนี้บนธนบัตร 10 ยูโร ในช่วงต้นปี ค.ศ. 2002 ขณะทดลองใช้เครื่องถ่ายเอกสารสีของ Xerox ที่ปฏิเสธการถ่ายเอกสารธนบัตร คูนตั้งชื่อนี้เนื่องจากรูปแบบของวงกลมมีลักษณะคล้ายกับกลุ่มดาวนายพราน (Orion constellation) และคำว่า "EUR" มาจากรหัส ISO 4217 ของสกุลเงินยูโร

รูปแบบพื้นฐานที่คูนอธิบายไว้ ประกอบด้วยวงกลมขนาดเล็ก 5 วง ซึ่งอาจมีสีเหลือง เขียว หรือส้ม โดยจะถูกจัดวางซ้ำในตำแหน่งและทิศทางที่แตกต่างกันทั่วบริเวณธนบัตร สำหรับเครื่องถ่ายเอกสารบางรุ่น เพียงแค่ตรวจพบวงกลม 5 วงนี้ในหน้าเดียว ก็เพียงพอที่จะทำให้เครื่องระงับการทำงาน

การประยุกต์ใช้ในธนบัตรสกุลเงินต่างๆ

ธนาคารกลางในแต่ละประเทศมีการนำกลุ่มวงแหวนนี้ไปผสมผสานกับงานออกแบบธนบัตรอย่างแนบเนียนเพื่อให้สังเกตได้ยากด้วยตาเปล่า ตัวอย่างเช่น:

• ธนบัตรเยอรมัน 50 มาร์ค (DM): วงแหวนยูริออนถูกออกแบบให้เป็นวงกลมชั้นในสุดของลวดลายวงกลมซ้อนกัน
• ธนบัตรปอนด์สเตอลิงก์ (£20) ของธนาคารแห่งอังกฤษ: ในรุ่น Elgar วงแหวนเหล่านี้ปรากฏเป็นหัวของตัวโน้ตดนตรีสีเขียว ส่วนในรุ่นปี 2007 วงแหวนจะรวมกลุ่มกันรอบข้อความ "£20"
• ธนบัตรดอลลาร์สหรัฐ: ปรากฏเป็นตัวเลขศูนย์ (0) ขนาดเล็กสีเหลือง ซึ่งมีค่าตรงกับมูลค่าของธนบัตรนั้นๆ
• ธนบัตรเยนของญี่ปุ่น: บางครั้งปรากฏในรูปแบบของดอกไม้

รูปแบบการจัดวาง (Pattern Types)

จากการศึกษาพบว่ามีการใช้รูปแบบวงกลม 5 วงหลักๆ 2 ประเภท:

1. รูปแบบประเภทที่ 1: มีวงกลมศูนย์กลาง 1 วง และมีวงกลมอีก 4 วงล้อมรอบ รูปแบบนี้ใช้ในธนบัตรยูโร, เยนญี่ปุ่น และดอลลาร์สหรัฐ
2. รูปแบบประเภทที่ 2: วงกลมทั้ง 5 วงถูกจัดวางเป็นรูปห้าเหลี่ยมด้านนูน (Convex Pentagon) รูปแบบนี้พบได้ในธนบัตรหลายสกุลเงิน เช่น บาทไทย, หยวนจีน, ปอนด์อียิปต์, รูปีอินเดีย, รูเปียห์อินโดนีเซีย, แรนด์แอฟริกาใต้, วอนเกาหลีใต้, ดิรฮัมสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และดินาร์คูเวต

ข้อมูลทางเทคนิคและการพัฒนา

รายละเอียดทางเทคนิคเกี่ยวกับอัลกอริทึมการตรวจจับและรูปแบบที่แน่นอนถูกเก็บเป็นความลับโดยผู้ประดิษฐ์และหน่วยงานที่นำไปใช้ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลจากคำขอสิทธิบัตรในปี ค.ศ. 1994 บ่งชี้ว่ารูปแบบและการตรวจจับนี้ถูกออกแบบโดย Omron บริษัทอิเล็กทรอนิกส์จากประเทศญี่ปุ่น นอกจากนี้ คำว่า "Omron anti-photocopying feature" ยังปรากฏในเอกสารประชาสัมพันธ์ของธนาคารกลางอินเดียเมื่อเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2005 และมีการใช้คำว่า "Omron rings" ในการประกาศรางวัลของสมาคมนักสะสมธนบัตรในปี ค.ศ. 2007